İlamsız takipte borçlunun karşılaştığı en kafa karıştırıcı sorun, itiraz, şikayet ve mal beyanı gibi birbirine benzeyen işlemlerin farklı mercilere yapılmasıdır. İİK bu işlemler için tek bir adres öngörmez; kimi icra dairesine, kimi icra mahkemesine, kimi de genel mahkemeye aittir. Doğru dilekçenin yanlış kapıya verilmesi, çoğu zaman süre geçtikten sonra fark edilir.
Takip Başlarken: Hangi İcra Dairesi Yetkili?
İlamsız takipte yetkili icra dairesi, kural olarak borçlunun yerleşim yerindeki dairedir; sözleşmeden doğan para borçlarında akdin ifa edileceği yer icra dairesi de kullanılabilir. Yetkisiz dairede başlatılan takibe karşı borçlunun yapması gereken şey şikayet değil, ödeme emrine karşı süresinde yetki itirazıdır. Bu ayrım gözden kaçırıldığında takip yetkisiz dairede kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir.
Üç Farklı Adres: İtiraz, Şikayet, İtirazın Kaldırılması
- Ödeme emrine itiraz icra dairesine yapılır; borca, imzaya veya yetkiye yönelik olabilir ve gerekçesi açıkça yazılmalıdır.
- Şikayet, icra memurunun işleminin kanuna aykırılığına ilişkindir ve icra mahkemesine yöneltilir.
- İtirazın kaldırılması icra mahkemesinin, itirazın iptali ise genel mahkemenin işidir; alacaklının elindeki belgenin niteliği bu tercihi belirler.
Mal Beyanının Yeri ve Sonuçları
Mal beyanı, takibin kesinleşmesinin ardından borçlunun İİK uyarınca yerine getirmesi gereken bir yükümlülüktür ve takibin yürüdüğü icra dairesine sunulur. Beyanın mahkemeye verilmesi yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; süresinde ve doğru mercie yapılmayan bildirim, ayrı yaptırımların gündeme gelmesine yol açabilir. Beyanın içeriği de önemlidir: haczi kabil olmayan malların ve üçüncü kişilerdeki alacakların ayrı ayrı gösterilmesi, sonraki haciz tartışmalarında dosyanın omurgasını oluşturur.
Yanlış Mercie Başvurunun Bedeli
İcra hukukunda süreler kısa ve çoğu zaman kesindir. Yanlış mercie verilen dilekçe, doğru mercie verilmiş sayılmadığından, dosyayı yeniden düzenleyip doğru yere sunmak için gereken zaman içinde hak kaybı doğabilir. Bu nedenle borçlu tarafında ödeme emrinin tebliğ tarihi, alacaklı tarafında ise takip talebi tarihi tek bir takvimde tutulmalı; her işlem için hem son gün hem de ara kontrol tarihi belirlenmelidir.
Dosyayı Sağlamlaştıran Pratik Adımlar
- Tebligat parçası, tebliğ usulünün doğruluğu bakımından incelenir.
- Takip dayanağı belgenin İİK'daki karşılığı belirlenir.
- İtiraz ve şikayet dilekçeleri ayrı ayrı hazırlanır, tek metinde karıştırılmaz.
- Mal beyanı, banka ve tapu kayıtlarıyla tutarlı biçimde düzenlenir.
Yukarıdaki bilgiler yol gösterici olup her takip dosyasının kendine özgü ayrıntıları vardır. Süre işlediği için, işlem yapmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar bulunur.