İlamsız takipte hem alacaklı hem borçlu açısından belirleyici olan aşama, ödeme emrinin tebliğinden sonraki kısa dönemdir. Bu dönemde yapılmayan işlem, sonraki aylarda telafi edilemez. Aşağıdaki plan, İİK ve HMK çerçevesinde ödeme emri, itiraz ve mal beyanı adımlarının takvimini ele alır.
Ödeme Emrinin Tebliği Her Şeyi Başlatır
Tebliğ tarihi, itiraz süresinin de mal beyanında bulunma süresinin de başlangıcıdır. Bu nedenle borçlu tarafında tebliğ evrakının zarfıyla birlikte saklanması, alacaklı tarafında ise tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığının kontrolü ilk iştir. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürüldüğünde süreler yeniden tartışılır ve dosya beklenmedik biçimde geriye döner.
Borçlu Tarafında İki Ayrı Yükümlülük
- Borca veya imzaya itiraz: itirazın kapsamı dilekçede açıkça gösterilmelidir; imzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmadığında imza kabul edilmiş sayılır.
- Mal beyanı: itiraz edilmiş olması mal beyanı yükümlülüğünü her durumda ortadan kaldırmaz; süresinde beyanda bulunmamanın yaptırımı bulunmaktadır.
- Beyanın içeriği: taşınmaz, taşıt, banka hesabı, alacak ve gelir kalemleri gerçeğe uygun biçimde gösterilmelidir.
- Sonradan edinilen malvarlığı bakımından beyanın güncellenmesi gereği göz ardı edilmemelidir.
Alacaklı Tarafında Takibin Sürdürülmesi
- İtiraz gelmişse takip durur; bu aşamada itirazın kaldırılması ya da iptali yollarından hangisinin uygun olduğu belirlenir.
- Elde bulunan belgenin niteliği bu seçimi belirler; belge yoksa genel mahkemede dava yolu gündeme gelir.
- İtiraz gelmemişse takip kesinleşir ve haciz talebi için öngörülen süre içinde işlem yapılır.
- Haciz talebi süresinde yapılmazsa dosya işlemden kaldırılabilir; yenileme masrafı ve zaman kaybı doğar.
- Malvarlığı araştırması, kurum sorgularıyla eş zamanlı yürütülür.
Delil Eksikliğinin Takibe Yansıması
İlamsız takipte alacaklının en zayıf noktası, borcun doğduğunu gösteren belgenin dosyada bulunmamasıdır. Cari hesap ilişkisi, teslim belgeleri, sipariş yazışmaları ve mutabakat kayıtları takip öncesinde derlenmediğinde, itirazın kaldırılması aşamasında talep sonuçsuz kalır. Borçlu tarafında ise ödeme yaptığını gösteren dekontların açıklama satırı boş bırakıldığında, ödemenin hangi borca ilişkin olduğu tartışmalı hâle gelir.
Takibin İtirazla Kesilmesinden Sonrası
İtirazın haksız olduğu kanaatindeyseniz, sadece süre değil ispat aracı da planlanmalıdır. Aynı alacağa ilişkin ikinci bir yol açılmadan önce, mevcut takip dosyasının akıbeti netleştirilmelidir; aksi hâlde mükerrer işlem ve gereksiz masraf doğar.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Alacağın kaynağı, elde bulunan belgenin türü ve borçlunun malvarlığı durumu izlenecek yolu değiştirir; dosyanıza özgü adım atmadan önce hukuki görüş alınması önerilir.