Elinde mahkeme kararı olmayan bir alacaklı, alacağını doğrudan icra dairesi üzerinden takip edebilir. İlamsız takip bu yolun adıdır ve borçlu tarafında hem itiraz hem de mal beyanı yükümlülüğü doğurur. Bu rehber, İİK ve HMK ekseninde takibin işleyişini, ödeme emrinin tebliğinden sonra başlayan kısa sürenin nasıl yönetileceğini ele alıyor.
Ödeme Emri Elinize Geçtiğinde Ne Oluyor?
İlamsız takipte icra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Bu belge bir mahkeme kararı değildir; alacaklının tek taraflı beyanına dayanır. Borçlu ödeme emrinde gösterilen süre içinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Bu nedenle ödeme emri, göz ucuyla bakılıp bir kenara konulabilecek bir yazışma değil, saatin çalışmaya başladığı andır.
İtirazın Yönü: Borca mı, İmzaya mı, Yetkiye mi?
İtiraz gelişigüzel yazılamaz; hangi noktaya yöneldiği açık olmalıdır:
- Borcun hiç doğmadığı veya ödendiği iddiası, yani borca itiraz
- Takip bir senede dayanıyorsa imzanın borçluya ait olmadığı iddiası
- İcra dairesinin yetkili olmadığı iddiası
- Alacağın bir kısmının kabulüyle kalan kısma yönelik kısmi itiraz
- Faiz oranı veya işleyiş biçimine yönelik itiraz
İtirazın hangi başlıkta kurulduğu, takibin durup durmayacağını ve sonraki aşamada hangi davanın açılacağını belirler.
Mal Beyanı Yükümlülüğü Nerede Devreye Girer?
Takibin kesinleşmesiyle borçlunun mal beyanında bulunma yükümlülüğü doğar. Mal beyanı, borçlunun mevcut malvarlığını ve gelir kaynaklarını icra dairesine bildirmesidir. Bu yükümlülüğün ihmali, borcun kendisinden bağımsız bir yaptırım riski yaratır. Beyanın gerçeğe uygun olması esastır; eksik veya gerçek dışı beyan ayrı bir tartışma başlığı açar. Borçlu açısından pratik yaklaşım, itiraz süresini kaçırmamak ve takip kesinleşmişse beyanı zamanında ve doğru vermektir.
Tebligat Gecikmesi ve Öğrenme Tarihi
Bu takip türünde en çok karşılaşılan senaryo, ödeme emrinin adres kayıt sistemindeki eski adrese veya başka bir kişiye tebliğ edilmesi ve borçlunun durumu ancak haciz aşamasında öğrenmesidir. Böyle bir durumda tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ayrı bir inceleme konusudur ve öğrenme tarihi belirleyici hâle gelir. Bu nedenle haciz veya banka bloke bildirimi alan borçlunun ilk işi, dosyayı inceleyip tebligat parçasını görmek olmalıdır.
Alacaklı Tarafı İçin Sıra
- Alacağın dayanağı belge ve hesap dökümü takip talebine eksiksiz yansıtılır.
- Borçlunun güncel adresi araştırılır; hatalı tebligat sonradan takibi geriye çeker.
- Takip kesinleştiğinde haciz talepleri kalem kalem, süre kaçırmadan yapılır.
- İtiraz gelirse itirazın kaldırılması veya iptali yollarından hangisinin uygun olduğu belirlenir.
Son Not
Bu içerik genel bilgi sunar. Takibin dayanağı, senedin niteliği ve tebligatın usulü sonucu tümüyle değiştirebilir; elinize bir ödeme emri veya haciz bildirimi geçtiyse zaman kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önemlidir.