İlamsız takipte ödeme emri eline ulaşan borçlunun vermesi gereken ilk karar, itirazın kapsamıdır: borcun tamamına mı, bir kısmına mı, faize mi, imzaya mı yoksa yetkiye mi itiraz edilecektir. İcra ve İflas Kanunu ile HMK çerçevesinde bu tercih yalnızca takibin durup durmayacağını değil, sonraki aşamada hangi delillerin dinleneceğini de belirler. Delil eksikliği bu alanda çoğu zaman sonradan telafi edilemeyen bir kayba dönüşür.
İtirazın Kapsamı Delil Yükünü Belirler
İmzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmadığında, senet altındaki imza borçlu tarafından kabul edilmiş sayılır. Bu durumda ilerleyen aşamada talep edilecek grafolojik inceleme işlevsiz kalır. Borca itirazda ise ödeme, takas, ibra veya zamanaşımı savunmalarının her biri farklı belge tipini gerektirir; tek bir dilekçeyle hepsinin aynı anda ispatlanabileceği varsayımı hatalıdır.
- Ödeme savunması: dekont, makbuz, hesap ekstresi, mahsup yazışması
- Takas savunması: karşı alacağı gösteren sözleşme ve cari hesap kaydı
- Zamanaşımı savunması: senet vade tarihi ve kesilme iddiasına karşı kayıtlar
- Yetki itirazı: yerleşim yeri ve sözleşmedeki yetki kaydının belgelenmesi
Alacaklının Seçtiği Yol Hangi Delilleri Açar
İtiraz üzerine alacaklı iki yoldan birini seçer. İcra mahkemesinde itirazın kaldırılması yolu dar yetkili ve kural olarak belgeye dayalıdır; burada tanık dinletme beklentisiyle hazırlanan bir savunma boşa düşer. Genel mahkemede açılan itirazın iptali davasında ise yargılama daha geniştir ve borçlunun ileri sürebileceği delil yelpazesi genişler. Bu nedenle borçlu, savunmasını hangi merciye göre kurduğunu baştan bilmelidir.
Borçlu Klasöründe Bulunması Gerekenler
- Ödeme emrinin tebliğ zarfı ve tebliğ tarihini gösteren belge
- Takip dayanağı senedin ya da sözleşmenin okunabilir sureti
- Ödemelere ilişkin banka kayıtlarının tarih sırasına dizilmiş dökümü
- Taraflar arasındaki yazışmaların kesintisiz akışı
- İtiraz dilekçesinin icra dairesine veriliş kaydı
Delil Eksikliğinin Bedeli
İtiraz eden ancak savunmasını belgeyle destekleyemeyen borçlu için risk yalnızca takibin devam etmesi değildir. Haksız bulunan itiraz nedeniyle borçlu aleyhine tazminata hükmedilmesi gündeme gelebilir. Bu ihtimal, itirazın kapsamının duygusal değil belge envanterine göre belirlenmesini zorunlu kılar. Elde belge yoksa, itirazın tüm kalemlere yayılması çoğu zaman yarardan çok zarar getirir.
Kısa Değerlendirme
Ödeme emrine itiraz, kısa süre içinde alınan ancak uzun vadeli sonuç doğuran bir karardır. Yukarıdaki başlıklar genel çerçeveyi anlatır; senedin niteliği, taraf sıfatları ve ödeme geçmişi dosyadan dosyaya değişir. Takibin niteliğine uygun bir savunma kurgusu için dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.