Elektronik haciz uygulandığında borçlunun karşılaştığı tablo çoğu zaman şudur: hesaba bloke konulmuştur, ancak dosyanın hangi aşamada olduğu ve hangi itiraz yolunun açık olduğu belirsizdir. Oysa İİK sisteminde takibin türüne ve haczin dayanağına göre başvurulacak merci ve süre değişir. Bu rehber, e-haciz sonrasında ispat düzeninin nasıl kurulacağını ele alır.
İlk Soru: Haczin Dayanağı Nedir
E-haciz, kesinleşmiş bir takipten kaynaklanabileceği gibi, borçlunun tebligattan haberdar olmadığı bir dosyadan da doğmuş olabilir. Bu ayrım her şeyi belirler. Takip kesinleşmişse itirazın konusu artık borcun kendisi değil, haczin usulü ve kapsamıdır. Takip kesinleşmemişse asıl mesele tebligatın usulüne uygunluğudur. Bu iki durumu ayırmadan yapılan başvuru, çoğu zaman yanlış mercie yöneldiği için sonuçsuz kalır.
Tebligat İtirazının Belge Zemini
- Tebligat parçasının okunabilir örneği ve şerhlerin içeriği
- Adres kayıt sistemindeki adres ile tebliğ adresinin karşılaştırması
- Tebliğ tarihinde o adreste bulunulmadığını gösteren kayıtlar
- Ticari işletmelerde tebligatı alan kişinin sıfatına ilişkin bilgi
Tebligattaki usulsüzlük iddiası, öğrenme tarihinin de ortaya konulmasını gerektirir. Öğrenme tarihi belirtilmeden yapılan başvuru eksik kalır; çünkü sürenin ne zaman işlemeye başladığı bu tarihle belirlenir.
Haczedilemeyecek Kalemler ve Kapsam İtirazı
Hesaba yatan tutarın niteliği önem taşır. Maaş, emekli aylığı, sosyal yardım ve nafaka gibi kalemler bakımından haczin kapsamı sınırlıdır ve bu sınırın uygulanabilmesi için tutarın kaynağının belgelenmesi gerekir. Banka, hesaba giren paranın hangi kaynaktan geldiğini kendiliğinden ayırmaz; bordro veya kurum yazısı sunulmadıkça bloke olduğu gibi kalır. Bu nedenle kapsam itirazının ekinde kaynağı gösteren belge bulunmalıdır.
Süreleri Tek Takvimde Toplamak
İcra dosyalarında birbirinden bağımsız işleyen birden çok süre bulunur: itiraz, şikâyet ve dava süreleri aynı anda akabilir. Bunların ayrı ayrı takip edilmesi hata üretir. Dosya açıldığı anda tek bir takvim kurulmalı ve her tebliğ tarihi bu takvime işlenmelidir. Ara kontrol tarihleri belirlenmediğinde, son güne yaklaşıldığında belge toplamak için zaman kalmaz.
Ödeme Yapılandırması ile Yargı Yolu Arasındaki Seçim
Alacaklıyla yapılan bir ödeme mutabakatı, haczin kaldırılmasını hızlandırabilir ve masrafların büyümesini engeller. Buna karşılık bu tür bir mutabakat, çoğu zaman borcun kabulü anlamına gelir ve borca itiraz imkânını fiilen ortadan kaldırır. Bu nedenle borcun varlığına veya miktarına ilişkin ciddi bir itiraz varsa, önce bu itirazın hukuki değeri belirlenmeli, ancak sonra ödeme görüşmesi yapılmalıdır. Sıralamanın tersine çevrilmesi, sonradan geri alınamayan bir kabul üretir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Takibin türü, dayanak belge ve tebligat geçmişi izlenecek yolu değiştirdiğinden, dosyaya özgü hukuki destek alınması önerilir.