İcra takibiyle karşılaşan borçlunun ilk sorunu çoğu zaman takibin esası değil, itirazın hangi mercie yapılacağıdır. Maaşından kesinti başlamış bir kişi için bu ayrım daha da yakıcıdır: yanlış kapıya verilen dilekçe, esasen haklı bir itirazın süre yönünden reddine yol açabilir. Aşağıda itiraz ve maaş haczi ekseninde merci dağılımı, yetki itirazının usulü ve süre kaybı riski ele alınmaktadır.
İtiraz İcra Dairesine, Şikayet İcra Mahkemesine
İİK sistemi ikili bir ayrım kurar. Ödeme emrinin içeriğine, borca ve imzaya yönelik itiraz takibin yapıldığı icra dairesine sunulur. Buna karşılık icra müdürlüğünün bir işleminin kanuna veya olaya uygun olmadığı iddiası, yani şikayet, icra mahkemesine yöneltilir. Maaş haczinde bu ayrım belirleyicidir: borca itiraz süresi kaçırılmış olsa bile, haczin kapsamına ve oranına ilişkin şikayet yolu bağımsız bir süreye tabidir. Dilekçenin başlığı değil, talebin hukuki niteliği belirleyicidir.
Yetki İtirazı Ayrı Dilekçeyle Yapılmaz
Takibin açıldığı icra dairesinin yetkisiz olduğu düşünülüyorsa, yetki itirazının ödeme emrine itirazla aynı dilekçede ve aynı süre içinde ileri sürülmesi gerekir. Uygulamada yetki itirazında yetkili icra dairesinin de gösterilmesi beklenir; soyut bir yetkisizlik iddiası çoğu kez sonuç doğurmaz. Sonradan verilen ayrı bir dilekçe süresinde sayılmadığından takip kesinleşir ve maaş kesintisi kesintisiz devam eder.
Maaş Haczinde Hangi Uyuşmazlık Nereye Gider
- Haczedilen oranın kanuni sınırı aşması: icra mahkemesine şikayet.
- Nafaka alacağına dayalı takipte oran tartışması: yine icra mahkemesi, ancak istisna rejimi gözetilerek.
- Borcun mevcut olmadığı veya ödendiği iddiası: itiraz ya da itirazın kaldırılması/iptali davası.
- İşverenin kesintiyi hiç veya eksik yapmaması: alacaklı yönünden ayrı sorumluluk tartışması.
- Muvafakatle yapılan kesintinin sınırı: muvafakatin zamanı ve kapsamı ayrıca incelenir.
Süre Kaybının Kendini Geç Gösteren Hali
Hak düşürücü süre riski icra dosyalarında çoğunlukla gecikmeli fark edilir. Tebligatın usulsüz yapıldığı düşünülüyorsa öğrenme tarihinin ayrıca beyan edilmesi ve usulsüz tebligat şikayetinin bağımsız olarak kurulması gerekir. İtiraz süresi geçtikten sonra ileri sürülen borcu sona erdiren sebepler ise ancak belirli belge şartlarıyla dinlenir. Bu nedenle tebliğ tarihi, öğrenme tarihi ve haciz ihbarnamesi tarihleri tek tabloda tutulmalı; her biri için ayrı bir son gün hesaplanmalıdır.
Merci Seçimini Baştan Doğru Kurmak
Pratikte en güvenli yol, dilekçe yazılmadan önce üç soruyu yanıtlamaktır: talep bir işleme mi yoksa borca mı yöneliktir, dayanak belge ilamlı takibe mi ilamsız takibe mi aittir ve süre hangi tarihten işlemeye başlamıştır. Bu üç yanıt netleşmeden hazırlanan başvurular, esasa girilmeden usulden reddedilebilir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikli bilgilendirmedir. Takip türü, alacağın kaynağı ve tebligat geçmişi merci ve süre sonucunu değiştirebileceğinden, dosyanızın kendi belgeleri üzerinden hukuki değerlendirme yaptırmanız yerinde olur.