Maaşına haciz konulduğunu bordrodaki kesintiden öğrenen çok sayıda borçlu, itiraz ile şikâyet yollarını birbirine karıştırdığı için hak kaybına uğrar. İİK ücret haczini sınırlı biçimde mümkün kılar ve kesinti oranını sınırlar; ancak bu sınırın aşılması halinde başvurulacak yol, ödeme emrine itirazdan farklıdır. Bu rehber, yanlış yola başvurma ve belge eksikliği riskini ele alıyor.
Önce Ayrım: İtiraz mı, Şikâyet mi
Borcun kendisine, miktarına ya da imzaya karşı çıkılıyorsa bu bir itirazdır ve ödeme emrinin tebliğinden itibaren işleyen kısa süreye tabidir. Buna karşılık borç tartışmasız olmakla birlikte haciz işleminin usulüne aykırı yapıldığı, kesinti oranının aşıldığı ya da haczedilemeyecek bir gelirin haczedildiği ileri sürülüyorsa, konu icra mahkemesine yapılacak şikâyettir. Bu iki yolun süresi ve mercii farklıdır; yanlış yola başvurulduğunda dosya esasa girilmeden reddedilir.
Kesinti Oranı ve Sınırları
Kanun, borçlunun ücretinin tamamının haczedilmesine izin vermez; kesinti, ücretin belirli bir bölümüyle sınırlıdır ve borçlunun ailesinin geçimi için gerekli kısım hariç tutulur. Nafaka alacakları bakımından ise ayrı bir rejim geçerlidir ve bu alacaklar öncelikli olarak tahsil edilir. Uygulamada sık görülen hata, birden fazla dosyadan gelen haciz yazısının işveren tarafından üst üste uygulanması ve toplam kesintinin kanuni sınırı aşmasıdır. Bu durum tespit edildiğinde bordro dökümü ile birlikte icra mahkemesine başvurulması gerekir.
Başvuru Dosyasına Konulacaklar
- Son aylara ait bordrolar; brüt ve net tutarlar ile kesinti kalemleri görünmelidir
- Haciz yazısının işverene tebliğ tarihini gösteren kayıt
- Aynı ücret üzerinde başka dosyalardan haciz varsa, bunların dosya numaraları
- Nafaka yükümlülüğü varsa buna ilişkin mahkeme kararı ve ödeme kayıtları
- Asgari geçim şartlarını ortaya koyan kira, sağlık ve bakmakla yükümlü olunan kişilere dair belgeler
Haczedilemeyen Gelir ve Hesaplar
Bazı ödemeler nitelikleri gereği haciz dışıdır ya da sınırlı biçimde haczedilebilir. Emekli aylığı, bazı sosyal yardımlar ve belirli tazminat kalemleri bu kapsamda değerlendirilir. Bu tür bir ödemenin banka hesabına yatması halinde hesabın tümüne bloke konulması, ödemenin niteliği belgeyle gösterildiğinde kaldırılabilir. Bu nedenle hesabın hangi ödeme için kullanıldığını gösteren kurum yazısı önem taşır.
Alacaklı Tarafında Kontrol
- Haciz yazısının doğru işverene ve doğru sicil bilgisiyle gönderildiğinin teyidi
- İşverenin kesintiyi yapmaması halinde sorumluluğuna gidilmesi için yazışmaların saklanması
- Borçlunun iş değiştirmesi ihtimaline karşı sicil takibinin sürdürülmesi
- Sıraya giren dosyalar arasında önceliğin doğru belirlenmesi
- Kısmi tahsilatların dosya hesabına düzenli işlenmesi
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi sunar; takibin türü, alacağın niteliği ve kesintinin dayanağı sonucu değiştirir. Bordronuzda beklenmedik bir kesinti gördüğünüzde, süre işlediği için dosya bilgilerini alıp bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.