Maaşına haciz konulduğunu bordrosundan öğrenen borçlunun ilk sorusu genellikle haczin kaldırılıp kaldırılamayacağıdır. Cevap, itiraz edilecek şeyin takibin kendisi mi yoksa haczin uygulanma biçimi mi olduğuna göre değişir. Bu rehber, İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde bu iki yolun ayrımını ve anlaşma seçeneğini ele alır.
İki Farklı Yol, İki Farklı Merci
Takibin dayanağına karşı çıkılıyorsa yol itirazdır: ilamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilerek takip durdurulur. Buna karşılık takip kesinleşmiş, ancak haciz kanuna aykırı biçimde uygulanmışsa yol şikâyettir ve icra mahkemesine yöneltilir. Şikâyet süresi kural olarak yedi gün olmakla birlikte, kamu düzenine aykırılık hâllerinde süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir. Yanlış yolun seçilmesi, esasa girilmeden ret sonucunu doğurur.
Haczedilebilecek Miktarın Sınırı
Ücret ve maaşların tamamı haczedilemez. Kanun, borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısmı koruyarak haczedilebilecek bölüme sınır getirir; maaşın dörtte birinden az olmamak üzere belirlenen bu oran, uygulamada tartışmanın merkezindedir. Nafaka alacakları bakımından ayrı bir rejim geçerlidir. Şikâyete konu edilebilecek tipik durumlar:
- Sınırı aşan oranda kesinti yapılması
- Haczi caiz olmayan ödemelerin kesintiye dahil edilmesi
- Birden çok haciz varlığında sıra ve derece hatası
- Tebligatın usulüne aykırı yapılmış olması nedeniyle takibin usulsüz kesinleşmesi
Usulsüz Tebligat İddiası
Maaş haczini bordrodan öğrenen borçlu, çoğu zaman ödeme emrinin kendisine ulaşmadığını ileri sürer. Bu iddia ciddiye alınmalı ve tebligat parçası dosyadan incelenerek adres, tebliğ tarihi ve tebliğ şekli kontrol edilmelidir. Usulsüz tebligatın tespiti hâlinde öğrenme tarihi esas alınır ve itiraz imkânı yeniden doğar. Bu nedenle haczin öğrenildiği tarihin belgeyle sabitlenmesi kritik önemdedir.
Anlaşma Yolu: Taksit Sözleşmesi
Haciz uygulandıktan sonra borçlu ile alacaklının taksitle ödeme konusunda anlaşması mümkündür. Bu anlaşmanın icra dosyasına usulüne uygun biçimde yansıtılması ve taksitlerin tutarı ile vadelerinin açıkça yazılması gerekir. Aksi hâlde aksayan bir taksit, borçlunun kazandığı korumayı ortadan kaldırabilir. Anlaşmanın maaş haczinin kaldırılmasını kapsayıp kapsamadığı da metinde ayrıca belirtilmelidir.
Kapanış
İcra dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman alacağın esası değil, doğru yolun süresinde seçilmesidir. Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; takibin türü ve dosyanın aşaması izlenecek adımları değiştireceğinden, dosya örneğiyle birlikte hukuki değerlendirme alınması önerilir.