Ödeme emri tebliğ edilen borçlu, İİK kapsamında iki ayrı yükümlülüğü aynı anda yönetmek zorundadır: itiraz hakkını kullanmak ve mal beyanında bulunmak. Uygulamada en pahalı hatalar, bu iki işlemin tek bir refleksle karıştırılmasından doğar. Aşağıdaki kontrol listesi, itiraz aşamasında alınan kararların ileride alacaklıyla uzlaşma mı yoksa yargılama mı yolunun seçileceğini nasıl baştan kilitlediğine odaklanır.
Önce İtirazın Kapsamını Yazılı Olarak Sınırlayın
Borca itiraz, imzaya itiraz ve yetkiye itiraz birbirinden farklı sonuçlar doğurur. Kısmi itirazda, itiraz edilmeyen kısım bakımından takip yoluna devam edilir; bu nedenle kalem dökümü yapılmadan verilen soyut bir itiraz, sonradan telafisi güç bir alan kaybı yaratır. Dilekçede hangi kalemin hangi gerekçeyle kabul edilmediği ayrı ayrı gösterilmelidir. İmzaya itiraz açıkça ve ayrıca belirtilmezse, senede dayalı takipte savunma imkânı daralır.
Mal Beyanını İtirazdan Bağımsız Bir Takvimde Tutun
İtiraz etmiş olmak, mal beyanı yükümlülüğünü otomatik olarak ortadan kaldırmaz; takibin durup durmadığı ve hangi takip yolunun izlendiği ayrıca değerlendirilmelidir. Bu iki işin ayrı satırlarda izlendiği basit bir takvim, ceza yaptırımı riskini erkenden düşürür. Beyanın içeriği de önemlidir: eksik veya gerçeğe aykırı bildirim, sonraki aşamada güvenilirliği zedeleyerek uzlaşma masasındaki pozisyonu zayıflatır.
Dosya Açılışında Yapılacak Kontroller
- Tebliğ tarihi ve tebligatın usulüne uygunluğu, zarf üzerindeki şerhle birlikte kayda alınmalı
- Takip talebindeki alacak kalemleri, dayanak belge ve sözleşmeyle kalem kalem karşılaştırılmalı
- Faiz türü ve işletilme başlangıcı, dayanak belgede karşılığı olup olmadığı yönünden denetlenmeli
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süre savunmasının varlığı, itiraz metnine girmeden önce tespit edilmeli
- Borçlunun üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları ile haczi kabil olmayan kalemler ayrıştırılmalı
Uzlaşma mı, İtirazın Kaldırılması Sürecini Beklemek mi?
İtirazdan sonra alacaklının önünde iki yol vardır ve borçlunun stratejisi bu iki yolun maliyetine göre kurulur. İtirazın kaldırılması yolunda inceleme belge düzeniyle sınırlıyken, itirazın iptali davasında uyuşmazlık genel yargılama usulüyle ele alınır. Elinizdeki belgeler zayıfsa, sürecin sonunda ortaya çıkacak inkâr tazminatı riski uzlaşmayı rasyonel kılabilir; buna karşılık dayanak belgede ciddi bir sakatlık varsa erken uzlaşma, savunulabilir bir hakkın gereksiz yere paraya çevrilmesi anlamına gelir. Karar, duygusal değil, belge gücü ve tahsil kabiliyeti üzerinden verilmelidir.
Uzlaşma Görüşmesini Kayıt Altına Alın
Ödeme planı, taksit sayısı ve haczin kaldırılmasına ilişkin taahhütler yazılı hale getirilmeden yürütülen görüşmeler, sonradan ispatlanamayan iddialara dönüşür. Protokolde ödemenin hangi kaleme mahsup edileceği ve temerrüt hâlinde sonucun ne olacağı açıkça yazılmalıdır. Bu netlik, ileride HMK usulüyle görülecek bir davada tarafların iyi niyetinin değerlendirilmesinde de belirleyici olur.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgilendirmedir; takip türü, dayanak belge ve tebligat tarihi değiştiğinde sonuç da değişir. Kendi dosyanız için karar vermeden önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.