İcra dosyalarında hak kaybının en yaygın nedeni, borçlunun itiraz etmemesi değil; itirazını yanlış yere yapmasıdır. İİK, hangi işlemin icra dairesine, hangisinin icra hukuk mahkemesine, hangisinin ise genel mahkemeye ait olduğunu birbirinden ayırmıştır. HMK ise bu süreçlerde uygulanacak usulü tamamlar. Ayrım bilinmeden yazılan bir dilekçe, süresi içinde verilmiş olsa bile sonuç doğurmayabilir.
Üç Farklı Kapı
- İcra dairesi: ödeme emrine yapılan borca ve imzaya itirazın verileceği yerdir; takibi durdurma etkisi buradan doğar.
- İcra hukuk mahkemesi: memur işlemine karşı şikâyet ile alacaklının itirazın kaldırılması talebinin muhatabıdır.
- Genel mahkeme: itirazın iptali davası bu hatta açılır ve alacağın esası burada tartışılır.
Bunlara ek olarak mal beyanında bulunmama gibi yaptırıma bağlanmış davranışlar ayrı bir mahkemenin ilgi alanındadır.
İtiraz Dilekçesinde Kapsam Sorunu
Borcun tamamına mı yoksa bir kısmına mı itiraz edildiği açıkça yazılmalıdır. Kısmi itirazda, kabul edilen tutarın rakamla belirtilmemesi itirazın geçersiz sayılmasına yol açabilir. Faize, işleyiş biçimine veya yetkiye itiraz ediliyorsa bunların da ayrı ayrı ve açıkça belirtilmesi gerekir; sonradan genişletme imkânı sınırlıdır.
Mal Beyanı: Kaçınmak Değil, Doğru Doldurmak
- Beyan, borcu karşılamaya yetip yetmediğine bakılmaksızın gerçek duruma uygun verilir.
- Taşınmaz, araç, banka hesabı ve üçüncü kişilerdeki alacaklar ayrı satırlarda gösterilir.
- Gelir kalemi, kesinti ve haczedilemeyecek nitelikteki bölümüyle birlikte açıklanır.
- Beyanda değişiklik olduğunda güncelleme yapılır.
- Beyanın verildiği tarih ve dosya numarası kayıt altına alınır.
Gerçeğe aykırı beyan, ayrı bir sorumluluk doğurur; eksik beyan ise haciz aşamasında borçlunun savunmasını zayıflatır.
Haciz Aşamasında Sık Görülen Hatalar
Haczedilmezlik iddiası, haczin öğrenilmesinden sonra süresinde ileri sürülmediğinde dinlenmez. Aynı şekilde, üçüncü kişiye ait bir malın haczedilmesi durumunda malın sahibi tarafından açılacak istihkak yolu, borçlunun itirazından bağımsız bir hattır. Maaş haczinde ise kesinti oranının usule uygun uygulanıp uygulanmadığı ayrıca denetlenmelidir.
Takvimi Tek Sayfada Tutmak
Tebliğ tarihi, itiraz tarihi, mal beyanı tarihi ve haciz tarihleri tek bir çizelgede izlendiğinde, hangi yolun hâlâ açık olduğu görünür hâle gelir. Dosya karmaşıklaştıkça bu çizelge savunmanın omurgasını oluşturur.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; takibin türü ve dayanağı değiştikçe izlenecek yol da değişir. Dosyanızdaki tebligat evrakıyla birlikte bir değerlendirme yaptırmanız faydalı olacaktır.