İcra takibinde borçlunun en çok zarar gördüğü iki an vardır: hesabına elektronik haciz uygulandığı an ve malın satışa çıkarıldığı an. İİK bu iki aşama için farklı başvuru yolları öngörür ve süreleri de aynı değildir. HMK ise usule ilişkin genel çerçeveyi tamamlar. Aşağıda bu iki aşamanın kendi mantığı içinde ne yapılması gerektiği ele alınmıştır.
E-Haciz Uygulandığında İlk Üç Kontrol
- Takibin kendisi kesinleşmiş mi: ödeme emri usulüne uygun tebliğ edilmemişse haczin dayanağı tartışmalı hâle gelir. Tebligat mazbatasının incelenmesi bu yüzden ilk iştir.
- Haczedilen değer haczedilebilir mi: maaşın tamamına konulan haciz, emekli aylığı, nafaka alacağı, sosyal yardım niteliğindeki ödemeler ve ev eşyası bakımından kanun sınırlar öngörür. Sınırın aşılması şikâyet konusudur.
- Hesap gerçekten borçluya mı ait: ortak hesap ya da üçüncü kişiye ait fon bulunuyorsa istihkak iddiası gündeme gelir.
Bu üç kontrolün her biri farklı bir başvuru yoluna götürür; birini diğerinin yerine kullanmak sonuç doğurmaz.
Şikâyet ile İtirazın Karıştırılmaması
Borcun kendisine, miktarına veya imzaya yönelik karşı çıkış itirazdır ve icra dairesine yapılır. İcra müdürlüğünün işleminin kanuna veya olaya uygun olmadığı iddiası ise şikâyettir ve icra mahkemesine yöneltilir. E-haciz uygulamasındaki hataların çoğu ikinci kategoriye girer. Yanlış merciye yapılan başvuru, süre işlemeye devam ederken dosyanın gecikmesine yol açar.
Satış Öncesi: Kıymet Takdiri Kritik Eşiktir
Malın satış bedelini fiilen belirleyen aşama, ihale değil kıymet takdiridir. Değerin düşük belirlenmesi hâlinde itiraz süresi kısadır ve bu süre geçtikten sonra aynı itiraz ihalenin feshi aşamasında dinlenmez. Bu nedenle kıymet takdiri raporu tebliğ edildiğinde şu belgeler hazırlanmalıdır: yakın tarihli emsal satış kayıtları, taşınmazın imar durumu, varsa yapı ruhsatı ve iskân belgesi, kiraya verilmişse kira sözleşmesi ve gelir dökümü.
Delil Eksikliği: Ekran Görüntüsü Değil Dosya Kaydı
İcra dosyalarında ispat, büyük ölçüde dosyaya girmiş belgeye dayanır. Bankadan alınan bir mesaj ya da uygulama ekranı, işlemin hangi tarihte ve hangi dosya üzerinden yapıldığını göstermez. Bu nedenle her başvurudan önce dosyadan işlem dökümü alınmalı; ödeme yapılmışsa ödemenin dosyaya işlendiği belgelendirilmelidir. Haricen yapılan ve dosyaya bildirilmeyen ödemeler, sonradan ispat sorunu doğurur.
İhale Yapıldıktan Sonra
İhalenin feshi talebi icra mahkemesine yapılır ve süresi kısadır. Talebin dayanağı somut bir usulsüzlük olmalıdır: satış ilanının tebliğ edilmemesi, ilanın usulüne uygun yapılmaması, satışın kanuni sürelere aykırı gerçekleştirilmesi gibi. Ayrıca fesih talebinin reddi hâlinde para cezası riski bulunduğu için, talep dayanaksız biçimde ileri sürülmemelidir.
Bu içerik genel bilgi verme amacı taşır; takibin türü, malın niteliği ve dosyanın aşaması izlenecek yolu değiştirir. İcra dosyanızdaki bir işleme karşı harekete geçmeden önce dosya örneğiyle birlikte bir avukata danışmanız yerinde olur.