İcra dosyalarında hak kaybının en yaygın nedeni, borçlunun ya da üçüncü kişinin haklı olduğu hâlde yanlış kavramı seçmesidir. Şikâyet, itiraz ve dava birbirinin yerine kullanılamaz; her birinin mercii, süresi ve sonucu farklıdır. İİK ve HMK ekseninde hazırlanan bu kontrol listesi, satış ve mal beyanı aşamasında sık yapılan merci hatalarını hedef alır.
Şikâyet mi İtiraz mı
İtiraz, takibin dayanağına yöneliktir: borcun bulunmadığı, imzanın inkârı ya da yetkiye karşı çıkış gibi. İtirazın muhatabı kural olarak icra dairesidir. Şikâyet ise icra memurunun işleminin kanuna aykırı olduğu, olaya uygun düşmediği ya da bir hakkın yerine getirilmediği iddiasına dayanır ve icra mahkemesine yöneltilir. Şikâyet için öngörülen süre kısadır; ancak kamu düzenine aykırılık ve süresiz şikâyet hâlleri ayrık tutulur. Kavramın yanlış seçilmesi, dilekçenin içeriği doğru olsa bile reddine yol açabilir.
Mal Beyanı Takvimi
- Ödeme emrinin tebliğinden itibaren mal beyanında bulunma süresi kısadır ve itirazdan bağımsız işler.
- İtiraz edilmiş olması, mal beyanı yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
- Beyan, borçlunun malvarlığını ve gelirini borcu karşılayacak ölçüde açıklamalıdır; boş ya da göstermelik beyan yükümlülüğü yerine getirmez.
- Süresinde beyanda bulunmamanın yaptırımı, alacaklının talebi üzerine icra mahkemesince değerlendirilir.
- Sonradan edinilen malvarlığı bakımından beyanın güncellenmesi gerekir.
Satış ve İhalenin Feshi
Satış aşamasında dosyaya bakılırken kıymet takdirinin tebliğ edilip edilmediği ilk kontrol noktasıdır; kıymet takdirine itiraz için öngörülen süre, satış ilanından çok daha erken işlemeye başlar. Satış ilanının usulüne uygun tebliğ edilmemesi, ihalenin feshi sebebi olarak ileri sürülebilir. İhalenin feshi talebi icra mahkemesine yöneltilir ve ihale tarihinden itibaren işleyen kısa süreye tabidir. Talep reddedilirse para cezasına hükmedilebileceğinden, fesih sebeplerinin somut ve belgeye dayalı olması önemlidir.
İcra Mahkemesinin Dışına Çıkan Talepler
- Menfi tespit ve istirdat: Borçlu olunmadığının tespiti genel mahkemede istenir, icra mahkemesinde değil.
- İstihkak: Haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası, kanunda gösterilen usulle ve öngörülen kısa süre içinde ileri sürülür.
- Tasarrufun iptali: Borçlunun mal kaçırma amaçlı devirlerine karşı açılan bu dava genel mahkemenin görev alanındadır.
- İcra takibine konu sözleşmenin geçersizliği: Esasa ilişkin bu tartışma icra mahkemesinde çözülmez.
Dosya Denetimi
Her aşamada tebligat parçalarının kime, hangi adrese ve hangi tarihte yapıldığı ayrı bir tabloda tutulmalıdır. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürülecekse, öğrenme tarihi açıkça bildirilmelidir. Ayrıca hacizli malların listesi ile satış talebinin süresi içinde yapılıp yapılmadığı düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. İcra hukukunda süreler gün hesabıyla işlediğinden, tebligatı aldığınız gün dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz hak kaybı riskini belirgin biçimde azaltır.