İş ilişkisinden doğan alacak taleplerinde doğrudan dava açmak çoğu halde mümkün değildir; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvurmayı dava şartı olarak düzenlemiştir. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Kaybedilen ise yalnızca harç değil, çoğu zaman zamanaşımına yaklaşan bir alacaktır.
Kapsam: Hangi Talepler Şarta Tabi?
Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin, ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi alacak kalemleri ile işe iade talepleri arabuluculuk şartı kapsamındadır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklerin ihlaline dayanan tazminat taleplerinde bu ayrım özellikle gözden kaçmaktadır; kapsam yanlış belirlendiğinde ya gereksiz bir basamak eklenir ya da zorunlu basamak atlanır.
Başvuruda Yetkili Büro
Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Yanlış büroya yapılan başvuru üzerinden yürütülen sürecin sonunda düzenlenen tutanağa karşı, sonraki davada yetkiye ilişkin itiraz gündeme gelebilir. Bu nedenle iş yerinin fiilî adresi ile ticaret sicilindeki adresin farklı olduğu hallerde, hangisinin esas alındığı baştan netleştirilmelidir.
Son Tutanaktan Sonraki Takvim
- Anlaşamama ile sonuçlanan son tutanağın düzenlendiği tarih kaydedilir.
- Dava, kanunda öngörülen süre içinde açılır; bu süre kaçırılırsa dava şartı yeniden yerine getirilmek zorunda kalınabilir.
- Dava dilekçesine son tutanağın aslı veya onaylı örneği eklenir; eksikse mahkemenin vereceği kesin süre içinde tamamlanmalıdır.
- Tutanakta talep kalemlerinin ayrı ayrı yazılmış olması, davadaki taleplerle uyumu bakımından kontrol edilir.
İş Mahkemesinde Yetki İtirazı
İş uyuşmazlıklarında yetki, davalı işverenin yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesine bağlanmıştır ve bu kural aleyhine yapılan sözleşme kayıtları geçerli sayılmaz. Bu koruma, iş sözleşmesindeki "uyuşmazlıklarda merkez mahkemeleri yetkilidir" tipi kayıtların ileri sürülmesi halinde işçi lehine bir savunma imkânı sağlar. Buna karşılık şubede çalışan işçinin fiilî çalışma yerini belgeleyememesi, yetki itirazının kabul edilmesine ve dosyanın gecikmesine yol açabilir; bordro, giriş-çıkış kayıtları ve görevlendirme yazıları bu nedenle baştan toplanmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; alacak kalemleri, çalışma süresi ve fesih biçimi sonuca doğrudan etki eder. Arabuluculuk başvurusu yapılmadan önce taleplerin listelenmesi ve zamanaşımının kontrol edilmesi için hukuki destek alınmasında yarar vardır.