Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosya, çoğu zaman esasa girilmeden usulden geri döner. Bunun başlıca iki nedeni vardır: SGK uyuşmazlıkları bakımından arabuluculuğun ve Kuruma başvurunun dava şartı olup olmadığının yanlış değerlendirilmesi. Bu rehber 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde bu ayrımı netleştirir.
Hangi Uyuşmazlıkta Arabuluculuk Zorunlu?
7036 sayılı Kanun, işçi veya işveren alacağı ile işe iade taleplerinde arabuluculuğu dava şartı olarak düzenler. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla bağlantılı tespit, itiraz ve rücu davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Kapsam dışı bir talep için arabulucuya gidilmesi zaman kaybı yaratırken, kapsam içi bir talep için gidilmemesi davanın usulden reddiyle sonuçlanır.
Kuruma Başvuru Şartını Atlamak
Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalarda, dava açılmadan önce Kuruma başvurulmuş olması aranır. Kurumun cevap vermemesi hâlinde dava yolunun ne zaman açılacağı ayrı bir hesap gerektirir. Hizmet tespiti gibi taleplerde ise işverene ve Kuruma yöneltilecek husumetin doğru kurulması, dosyanın en kritik teknik noktasıdır.
Görev ve Yetki Analizi
- İş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında görevli mahkeme iş mahkemesidir; bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
- Kurumun idari para cezası ve bazı idari işlemleri, adli yargı yerine idari yargıya taşınabilir; yargı yolu ayrımı baştan yapılmalıdır.
- Yetkide davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi öne çıkar.
- Birden fazla davalı bulunduğunda hepsinin bulunduğu yerlerden birinde dava açılabilir.
- İş mahkemelerine ilişkin yetki kuralları kesin niteliktedir; taraflar sözleşmeyle başka bir yer belirleyemez.
Süre Kaybını Doğuran Tipik Anlar
- Arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten sonra dava açma süresinin geç fark edilmesi.
- Anlaşamama tutanağının dava dilekçesine eklenmemesi nedeniyle dosyanın usulden reddi.
- Kuruma yapılan başvurunun kayıt altına alınmaması ve tarihin ispatlanamaması.
- Kurum işlemine karşı öngörülen itiraz süresinin, dava süresiyle karıştırılması.
- İş kazası dosyalarında kaza tespit tutanağı ve müfettiş raporunun geç talep edilmesi.
Dosyayı Güçlendiren Belgeler
Sigortalılık süresine ilişkin uyuşmazlıklarda hizmet dökümü, işyeri sicil kayıtları, ücret bordroları ve banka hesap hareketleri birlikte okunmalıdır. Kayıt dışı çalışmanın iddia edildiği dosyalarda komşu işyeri tanıkları ile aynı dönem sigortalılarının beyanı belirleyici olabilir. 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği kayıtları ise kusur değerlendirmesinde ayrı bir başlık oluşturur.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Talebin niteliği arabuluculuk zorunluluğunu ve görevli mahkemeyi değiştirdiğinden, başvuru yapmadan önce dosyanızın kapsamını bir hukukçuyla birlikte belirlemenizi tavsiye ederiz.