İş sözleşmesi feshedilen çalışanın önünde birbirini etkileyen iki ayrı hat vardır: iş güvencesi kapsamındaysa işe iade talebi, her hâlükârda ise kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer işçilik alacakları. Bu iki hattın sıralamasının yanlış kurulması, tazminat hesabını da işe iade sonucunu da bozabilir. Aşağıda 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı mevzuat çerçevesinde izlenmesi gereken adımlar ele alınmaktadır.
Fesihten sonra işleyen takvim
İşe iade talebi bakımından fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Tarafların anlaşamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür ve kaçırıldığında işe iade yolu kapanır; geriye yalnızca tazminat talepleri kalır. Kıdem ve ihbar alacakları için ise ayrı bir zamanaşımı rejimi işler, bu nedenle iki takvim aynı tabloda ayrı satırlarda tutulmalıdır.
İki talebin birbirine etkisi
İşe iade davası açan işçinin kıdem tazminatını fesih tarihinde tahsil etmiş olması, dava hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ancak ödemenin hangi kayıtla alındığı ve ibraname imzalanıp imzalanmadığı sonucu etkileyebilir. Bu nedenle fesih anında imzalanan her belgenin bir örneği saklanmalı, ihtirazi kayıt konulup konulmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Hesap kalemlerini ayrıştırmak
- Giydirilmiş brüt ücretin hangi kalemlerden oluştuğu
- Düzenli ödenen ikramiye, yol ve yemek yardımlarının hesaba dâhil edilmesi
- Fazla çalışma ve hafta tatili alacaklarının ayrı gösterilmesi
- Sigorta prim gün sayısı ile fiilî çalışma süresi arasındaki farkın açıklanması
- Kıdem tazminatı tavanının ilgili döneme göre uygulanması
Usule aykırı feshin izleri
4857 sayılı Kanun, geçerli sebeple yapılan fesihte bildirimin yazılı olmasını ve sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmesini arar; performans veya davranış kaynaklı fesihlerde işçinin savunmasının alınmamış olması feshi sakatlar. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi de 6331 kapsamında ayrı bir tartışma başlığı doğurur. Fesih yazısında yer almayan bir gerekçenin yargılama sırasında ilk kez ileri sürülmesi ise işveren aleyhine değerlendirilir.
Adım sırası
- Fesih bildiriminin tarihini ve tebliğ biçimini belgeleyin.
- İş güvencesi kapsamında olup olmadığınızı işyeri çalışan sayısı ve kıdem yönünden kontrol edin.
- Arabuluculuk başvurusunu süresinde ve doğru işveren tüzel kişiliğine yöneltin.
- Anlaşmama tutanağının tarihini esas alarak dava takvimini kurun.
- Ücret bordroları, puantaj ve SGK hizmet dökümünü baştan derleyin.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. İşyerinin büyüklüğü, sözleşme türü ve fesih gerekçesi sonucu değiştirebileceğinden, arabuluculuk başvurusundan önce dosyanın iş hukuku yönünden değerlendirilmesi yerinde olur.