İş hukuku uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk yerleştikten sonra en sık yapılan hata, her uyuşmazlığın arabulucuya götürülmesi gerektiğini varsaymaktır. Oysa 7036 sayılı kanunun çizdiği çerçeve ile 5510 sayılı kanundan doğan uyuşmazlıkların kapsamı örtüşmez. Bu rehber, SGK ile ilgili taleplerde arabuluculuk sınırını ve buna bağlı süre planını ele alır.
Hangi Talep Arabuluculuğa Tabidir
Kural olarak işçi ile işveren arasındaki bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı, işveren alacağı ve işe iade talepleri dava şartı arabuluculuğa tabidir. Buna karşılık kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle hizmet tespiti davaları ile iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Ayrım, dilekçenin başlığına değil talebin hukuki niteliğine göre yapılır.
Husumetin Yönü Süreyi Belirler
SGK'nın taraf olduğu dosyalarda muhatap değiştiğinde usul de değişir. Hizmet tespitinde davanın işverene yöneltilmesi, Kurumun ise davaya dahil edilmesi gerekir. Kuruma karşı yürütülen idari nitelikli işlemlerde ise önce kuruma başvuru, ardından itiraz komisyonu aşaması gündeme gelebilir. Dosyayı açarken şu üç soru cevaplanmalıdır:
- Talep işverene mi, Kuruma mı, her ikisine mi yöneliyor?
- Talebin dayanağı iş sözleşmesi mi, sigortalılık statüsü mü?
- Kurum işleminin tebliğ tarihi belgeli olarak elde var mı?
Son Tutanak ile Dava Arasındaki Dar Koridor
Arabuluculuk zorunlu olan taleplerde anlaşmama son tutanağının düzenlendiği tarih, dava açma süresini başlatan referans noktasıdır. Özellikle işe iade taleplerinde bu koridor dardır ve tutanağın taranıp dosyaya konulması ile dilekçenin hazırlanması aynı hafta içinde planlanmalıdır. Tutanağın aslına uygun sureti dava dilekçesine eklenmezse dosya usulden geri döner.
Kayıt Dışı Çalışmanın İspatı
Delil eksikliği bu alanda en çok, sigortasız veya eksik bildirilmiş çalışmanın ispatında karşımıza çıkar. 4857 ve 6331 kapsamında işverende tutulması gereken kayıtlar, çoğu zaman işçinin elinde bulunmaz. Bu nedenle dilekçede, işyeri sicil dosyası, ücret bordroları, giriş-çıkış kayıtları ve varsa kamera ile araç takip verilerinin ilgili kurumlardan celbi ayrıca talep edilmelidir. Tanık beyanı tek başına değil, bu belgelerle desteklendiğinde ağırlık kazanır.
Değerlendirme
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; sigortalılık statüsü, çalışma dönemi ve işyerinin niteliği sonucu değiştirebilir. Arabuluculuk başvurusunu yapmadan önce talebin kapsam içinde olup olmadığını bir hukukçuya kontrol ettirmek, boşa geçen sürelerin önüne geçer.