Çocukla kişisel ilişki uyuşmazlıklarında zaman, hukuki bir ayrıntı değil doğrudan sonucun kendisidir. Görüşmenin aylarca kesintiye uğraması, sonradan verilen karar lehe olsa bile ilişkinin niteliğini değiştirir. Bu nedenle dosyanın doğru mahkemede kurulması ve geçici tedbir talebinin doğru zamanda yapılması, esasa ilişkin savunmadan önce gelir. Aşağıda TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bu süreç ele alınmaktadır.
Talep Hangi Mahkemede İleri Sürülür
Kişisel ilişki kurulması ve mevcut düzenin değiştirilmesi talepleri aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki bakımından belirleyici olan, çoğu talepte çocuğun yerleşim yeridir. Ebeveynlerden birinin şehir değiştirmesi halinde yetki tartışması gündeme gelir ve dosyanın nakli süreç boyunca ciddi zaman kaybı doğurur. Bu nedenle taşınma söz konusuysa talep, taşınma gerçekleşmeden ileri sürülmelidir.
Devam Eden Dava ile Bağımsız Talep
Boşanma davası sürerken kişisel ilişki, davayı gören mahkemeden tedbir niteliğinde istenir. Boşanma kesinleştikten sonra ise değişen koşullara dayalı bağımsız bir dava açılır. İki durumda usul de takvim de farklıdır. Kesinleşmiş kararın uygulanmasında sorun yaşanıyorsa, öncelikle yeni bir dava mı yoksa mevcut kararın icrası mı gerektiği belirlenmelidir; bu ayrım yapılmadan açılan davalar hem gecikir hem masraf doğurur.
Geçici Tedbir Talebinin Gücü
Kişisel ilişkinin fiilen engellendiği durumlarda esas hakkındaki karar beklenmeden geçici düzenleme istenebilir. Talebin karşılık bulması için engellemenin somut olarak ortaya konması gerekir: kararlaştırılan gün ve saatlerde teslim alınamadığını gösteren tutanaklar, yazışmalar, kolluk kayıtları ve tanık bilgisi bu noktada belirleyicidir. Genel ifadelerle yazılan talepler çoğunlukla sonuçsuz kalır ve reddedilen tedbir, sonraki talep için zayıf bir zemin bırakır.
İcra Aşaması ve Kısa Süreler
Kişisel ilişkiye dair kararın uygulanmaması halinde izlenecek yol, çocuk teslimine ilişkin özel düzenlemeler çerçevesinde yürütülür ve burada başvuru için tanınan süre dardır. Görüşme günü gerçekleşmediğinde durumun aynı gün belgelenmesi, sonraki başvurunun temelini oluşturur. Aylar sonra toplu şekilde ileri sürülen ihlal iddiaları, tarihler belgelenmediği için genellikle sonuç doğurmaz.
Değişen Koşullarda Yeniden Düzenleme
- Çocuğun yaşı ve okul düzeni değiştiğinde mevcut takvim uygulanamaz hale gelebilir.
- Ebeveynin çalışma saatleri veya şehir değişikliği yeni bir düzenleme gerekçesidir.
- Sağlık durumu ve uzman görüşü gerektiren hallerde talep buna göre kurulur.
- Yurt dışına çıkış söz konusuysa ayrı ve öncelikli bir değerlendirme gerekir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir ve her dosyada çocuğun üstün yararı somut koşullara göre değerlendirilir. Görüşme fiilen engelleniyorsa beklemek durumu ağırlaştırdığından, süreç uzamadan hukuki destek alınması yerinde olur.