Kişisel ilişki hükmü, boşanma dosyasının en sık ihlal edilen bölümüdür. TMK ve HMK çerçevesinde kurulan bu hüküm kâğıt üzerinde ayrıntılı görünse bile, fiilen uygulanamadığında hak kaybına uğrayan taraf çoğu zaman zamanı yanlış kapıyı çalarak kaybeder. Bu rehber, kararın infaza elverişliliği ile başvurulacak birim arasındaki bağı ele alır.
Hüküm İnfaza Elverişli mi
Kişisel ilişki hükmünün uygulanabilmesi için tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta kurulmuş olması gerekir. "Uygun görülecek zamanlarda görüşme" biçimindeki esnek ifadeler taraflar arasında iyi niyet sürdüğü sürece sorun çıkarmaz; anlaşmazlık başladığı anda ise infazı fiilen imkânsız hâle getirir. Dosya kesinleşmeden önce şu unsurların hükümde yer alıp almadığı kontrol edilmelidir:
- Görüşmenin başlangıç ve bitiş gün ile saatleri
- Teslim ve iade yerinin somut olarak gösterilmesi
- Yarıyıl, yaz dönemi ve dinî bayramlar için ayrı düzenleme
- Çocuğun yaşına göre yatılı görüşmenin kapsamı
- Telefon veya görüntülü görüşmenin sıklığı
Eksiklik varsa doğrudan infaz yoluna gitmek yerine hükmün açıklanması ya da koşullar değişmişse kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talebi gündeme gelir.
Talep Hangi Birime Yöneltilir
Uygulamadaki en maliyetli hata, kişisel ilişki ilamının bir para alacağı gibi icra dairesinde takibe konulmaya çalışılmasıdır. Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi, yapılan mevzuat değişikliğiyle icra dairelerinin görev alanından çıkarılmış; adalet komisyonlarına bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri eliyle yürütülen ayrı bir usule bağlanmıştır. Yanlış birime yapılan başvuru sadece reddedilmez; çocuğun görüşmeden yoksun kaldığı dönem de çoğu zaman telafisiz kalır. Bu nedenle ilam kesinleştikten sonra ilk iş, yetkili müdürlüğün belirlenmesi ve talebin ilam örneğiyle birlikte oraya yöneltilmesidir.
Teslim Aşamasında Kayıt Üretmek
Teslim sürecinde tutulan tutanaklar, sonraki aşamaların temel dayanağıdır. Görüşmeye çocuğun getirilmediği, hasta raporu gerekçesiyle sürekli erteleme yapıldığı ya da teslim yerine gelinmediği hâllerde bu durumun kayda geçirilmesi gerekir. Taraflar arasındaki mesajlaşmalar, teslim yerine gidildiğini gösteren kayıtlar ve varsa uzman gözlemleri, iddianın soyut kalmasını önler. Kayıt tutulmayan her aksama, ileride "görüşmeye kendiniz gelmediniz" savunmasıyla karşılaşır.
Engelleme Sürüyorsa Sonraki Halka
Karara rağmen görüşmenin sistematik biçimde engellenmesi, tek başına bir infaz sorunu olarak değil, velayet düzenlemesinin gözden geçirilmesini gerektiren bir vakıa olarak da değerlendirilir. Bu aşamada belgelenmiş engelleme kayıtları, velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi talebinin çekirdeğini oluşturur. Ayrıca teslim yükümlülüğüne aykırı davranan taraf yönünden mevzuatta öngörülen zorlayıcı tedbirler gündeme gelebilir. Hangi yolun seçileceği, çocuğun yaşı ve üstün yararı ile engellemenin süreklilik gösterip göstermediğine göre değişir.
Değerlendirme
Buradaki açıklamalar genel nitelikte bilgi sunar. Kişisel ilişki dosyalarında çocuğun yaşı, tarafların yerleşim yerleri ve hükmün lafzı sonucu doğrudan etkilediğinden, adım atmadan önce dosyanın bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.