Velayet uyuşmazlıklarında mahkemenin ölçütü tarafların birbirine yönelttiği suçlamalar değil, çocuğun üstün yararıdır. Bu rehber, TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde velayet dosyasında delillerin nasıl kurulacağını ve usule aykırı işlem nedeniyle delilin değerlendirme dışı kalması riskini ele alır.
Mahkemenin gerçekten baktığı unsurlar
Velayet değerlendirmesinde çocuğun yaşı, alışkanlıkları, eğitim düzeni, kardeşleriyle ilişkisi ve ebeveynlerin fiilî bakım kapasitesi öne çıkar. Ekonomik üstünlük tek başına belirleyici değildir; çocuğa fiilen ayrılan zaman ve bakımın sürekliliği daha ağırlıklıdır. Bu nedenle dosyanın merkezine karşı tarafın kusuru değil, çocuğun günlük yaşamının somut fotoğrafı konulmalıdır.
Hukuka uygun delil ile riskli delil ayrımı
Uygulamada en sık yapılan hata, karşı tarafın rızası olmadan yapılan ses veya görüntü kayıtlarının dosyaya sunulmasıdır. Bu tür kayıtların hukuka aykırı yolla elde edilmiş sayılması hâlinde hükme esas alınmaması gündeme gelir; ayrıca kaydı sunan taraf hakkında ayrı bir hukuki sorumluluk doğabilir. Buna karşılık tarafın kendi katıldığı bir görüşmeye ilişkin, ani ve başka türlü ispat imkânı bulunmayan durumlarda kaydın değerlendirilmesi tartışılabilir; bu ayrım dosyaya özgüdür ve baştan hukuki değerlendirme gerektirir.
Güçlü ve tartışmasız delil kaynakları
- Okul devam çizelgeleri, veli görüşme kayıtları ve öğretmen beyanları
- Sağlık kuruluşu randevu ve tedavi kayıtları
- Kreş, kurs ve etkinlik ödeme belgeleri
- Çocukla geçirilen zamanı gösteren düzenli seyahat, tatil ve etkinlik kayıtları
- Uzman raporları ve sosyal inceleme raporu
Sosyal inceleme raporuna hazırlık
- Çocuğun kaldığı yaşam alanının fiilî durumu düzenlenir; gösterilen ile yaşanan arasında fark bırakılmaz.
- Günlük rutin (uyku, yemek, ödev, oyun) yazılı olarak somutlaştırılır.
- Bakıma destek veren kişiler ve bu desteğin sürekliliği açıklanır.
- Çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini sürdürmeye yönelik tutum gösterilir; engelleyici tavır aleyhe değerlendirilir.
- Rapora itiraz gerekirse, itiraz raporun hangi tespitini hedeflediği belirtilerek yazılır.
Çocuğun dinlenilmesi
Yaşı ve idrak düzeyi uygun çocukların görüşünün alınması usulün parçasıdır. Çocuğun mahkeme öncesinde yönlendirildiği izlenimi doğması, yönlendiren taraf aleyhine sonuç doğurabilir. Bu nedenle sürecin çocuğu tarafsız biçimde etkilemeyen bir düzende yürütülmesi gerekir.
Bu içerik genel bilgi sunmaktadır. Çocuğun yaşı, tarafların yaşam koşulları ve dosyadaki mevcut kayıtlar sonucu doğrudan etkilediğinden, delil sunmadan önce hukuki değerlendirme yapılmasında yarar vardır.