Sözleşmesinde tahkim şartı bulunan taraflar, ellerindeki çek ya da bononun da hakem önüne taşınacağını varsayarak sık sık zaman kaybeder. TTK ve TBK çerçevesinde kambiyo senetleri kendi özel rejimine tabidir ve bu rejim, uyuşmazlığın hangi mercide çözüleceği kadar hangi delillerin dinleneceğini de belirler. Bu rehber, çek-senet dosyalarında tahkimin sınırını ve ispat planını konu alır.
Kambiyo Senedi Önce Şeklen Okunur
Bir belgenin kambiyo senedi sayılabilmesi kanunda aranan zorunlu unsurları taşımasına bağlıdır. Unsurlardan biri eksikse, belge çoğu zaman adi yazılı delil hâline gelir ve buna bağlı özel takip imkânları ortadan kalkar. Bu nedenle ilk inceleme, senedin ön ve arka yüzündeki tüm kayıtların çözümlenmesiyle başlamalı; ciro silsilesi, keşide yeri ve tarih kayıtları ayrı ayrı not edilmelidir.
Tahkim Şartı Nereye Kadar İşler
Taraflar arasındaki temel ilişkiye dair uyuşmazlık tahkime elverişli olsa dahi, cebri icra devlet yargısına özgü bir yetkidir; senede dayalı icra takibi ve bu takibe yönelik itirazların incelenmesi hakem heyetince yürütülemez. Uygulamada doğru kurgu, temel ilişkiye ait talepleri sözleşmedeki tahkim mekanizmasında, senede bağlı takip sürecini ise icra teşkilatı ve icra mahkemesi nezdinde yürütmektir. Bu ayrım yapılmadığında, yanlış merciye yapılan başvuru nedeniyle süre kaybı doğar.
İmza ve Tahrifat İtirazında Delil
Senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri süren tarafın bu iddiayı açıkça ve süresinde ortaya koyması gerekir. İnceleme için karşılaştırmaya elverişli, tarihleri senede yakın imza örnekleri sunulması sonucu doğrudan etkiler. Tutarın veya tarihin sonradan doldurulduğu iddiasında ise senedin aslı üzerinde inceleme yapılabilmesi şarttır; yalnızca fotokopi üzerinden yürütülen tartışmalar çoğunlukla sonuç vermez.
Ticari Defterler ve Temel İlişkinin İzi
Senedin hangi ilişki için verildiği tartışmalıysa, ticari defterler, cari hesap ekstreleri, banka hareketleri ve sipariş yazışmaları belirleyici olur. Bedelsizlik iddiası ileri sürülecekse, ödemenin başka kanaldan yapıldığını gösteren dekontlar ile senedin iade edilmediğine dair yazışmalar birlikte sunulmalıdır. Defterlerin usulüne uygun tutulmamış olması, kendi lehine delil olma imkânını zayıflatır.
Kısa Not
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır. Senedin türü, ciro durumu ve takibin geldiği aşama yapılabileceklerin kapsamını değiştirdiğinden, elinizdeki belge üzerinden ayrıca hukuki görüş alınması yararlı olacaktır.