Ticari ilişkilerde çek ve senet çoğu zaman bir sözleşmenin ödeme aracıdır. Sözleşmede tahkim şartı bulunduğunda ise taraflar şu soruyla karşılaşır: kambiyo senedinden doğan talep hakem önüne mi, icra dairesi ve mahkeme önüne mi taşınacak? TTK ve TBK ekseninde bu ayrım netleştirilmeden atılan her adım, hem süre hem masraf kaybı yaratır.
Tahkim Şartı Senedi de Kapsar mı?
Tahkim şartı, kural olarak taraflar arasındaki sözleşmeye ilişkindir. Kambiyo senedi ise soyut bir borç ikrarı niteliği taşır ve senet metninde tahkim kaydı bulunmaz. Bu nedenle temel ilişkiden doğan alacak ile senede dayalı takip arasındaki bağın nasıl kurulduğu, merci tartışmasının çekirdeğini oluşturur. Dosya açılmadan önce sözleşmenin tahkim maddesinin kapsamı, senedin hangi borç için verildiği ve ciro edilip edilmediği birlikte okunmalıdır.
İspatın Dayandığı Üç Zincir
- İmza zinciri: keşideci, lehtar ve ciranta imzalarının senet üzerindeki sırası
- Belge zinciri: sözleşme, sipariş, irsaliye, fatura ve cari hesap ekstresi
- Ödeme zinciri: banka dekontları, mahsuplaşma yazışmaları, teyit e-postaları
Bu üç zincirin birbirini doğrulamadığı dosyalarda, senedin teminat amacıyla verildiği savunması güç kazanır. Teminat iddiası ileri sürülecekse yazılı delille desteklenmesi beklenir; sözlü anlatım tek başına çoğu zaman yeterli görülmez.
Hangi Kapı Neyi Çözer?
- Senede dayalı takip ve buna karşı itirazın incelenmesi icra hukuku çizgisindedir.
- Temel ilişkiden doğan alacak, sözleşmedeki tahkim şartına tabi olabilir.
- Ticari nitelikteki dava, kural olarak asliye ticaret mahkemesinin görev alanına girer.
- Tahkim şartına rağmen dava açılırsa, karşı taraf ilk itirazda bulunduğunda usul yönünden sonuç doğar.
Tahkimde Delil Sunumunun Farkı
Tahkim yargılamasında usul takvimi taraf iradesine daha geniş yer bırakır; ancak bu esneklik delil sunum sürelerinin kaçırılmasını mazur göstermez. Aksine, hakem heyetinin belirlediği takvim dışında sunulan belge çoğu zaman dikkate alınmaz. Bu nedenle tahkime giden dosyada delil listesi, dava dilekçesi taslağıyla eş zamanlı hazırlanmalıdır.
Uygulama Notu
Anlatılanlar genel çerçeveyi tarif eder; sözleşmenizdeki tahkim maddesinin lafzı, senedin niteliği ve tarafların tacir sıfatı sonucu değiştirebilir. Takibe veya davaya başlamadan önce merci analizinin yazılı olarak yapılması, sonradan telafisi güç kayıpları önler.