Kambiyo senedine dayanan alacaklarda tahkim, çoğu zaman sözleşme metnine konulmuş bir cümle olarak kalır ve uyuşmazlık çıktığında hangi yolun işletileceği tartışmalı hale gelir. TTK ve TBK ekseninde bu rehber, çek-senet uyuşmazlıklarında tahkim şartını işletirken doğan usul risklerini sıralar.
Tahkim Şartı Nereye Kadar Uzanır
Senet, temel ilişkiden soyutlanmış bir belgedir. Bu nedenle taraflar arasındaki çerçeve sözleşmede tahkim şartı bulunması, senede dayalı icra takibinin kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez. Ayrım şudur: temel ilişkiden doğan alacak, sözleşme ihlali ve tazminat tartışması hakem önüne taşınabilirken, kambiyo takibine özgü şikâyet ve itiraz yolları icra hukuku düzeni içinde kalır.
Şekil şartı denetimi ilk adımdır
Tahkim tartışmasına girmeden önce senedin unsurlarının tam olup olmadığı incelenmelidir. Unsur eksikliği varsa belge kambiyo senedi vasfını kaybeder ve bütün strateji, adi bir borç ilişkisinin ispatı üzerine yeniden kurulur.
Tahkim Öncesi Kontrol Listesi
- Tahkim şartının kapsamı, uyuşmazlığın konusunu gerçekten içeriyor mu?
- Şart, hangi belgede ve hangi tarihte kararlaştırılmış; senet bu tarihten sonra mı düzenlenmiş?
- Hakem sayısı, seçim usulü ve tahkim yeri belirli mi, yoksa uygulanamaz derecede belirsiz mi?
- Ciro zinciri nedeniyle senedi elinde bulunduran kişi, tahkim şartının tarafı sayılabilir mi?
- Zamanaşımı, tahkim başvurusu ile korunuyor mu; paralel bir koruma tedbiri gerekiyor mu?
Sık Karşılaşılan Usule Aykırı İşlemler
Birincisi, tahkim şartı varken doğrudan mahkemeye başvurulması ve karşı tarafın ilk itirazını süresinde ileri sürmesi halinde davanın esasa girilmeden reddidir. İkincisi, tam tersi biçimde, icra hukuk düzenine ait bir itirazın hakem heyetine taşınmasıdır. Üçüncüsü ise hakem seçiminde kararlaştırılan usulün atlanması; bu eksiklik karar sonrası aşamada gündeme gelir.
Karar Sonrası: İptal ve İcra Edilebilirlik
Hakem kararı alındıktan sonra iş bitmez. Kararın icra edilebilir hale gelmesi ayrı bir aşamadır ve iptal sebepleri sınırlı sayıdadır. Bu nedenle tahkim yargılaması sırasında tutanaklara geçirilen usul itirazları, sonraki aşamanın tek dayanağı olur; duruşma sırasında sessiz kalmak, o itirazı ileride kullanılamaz hale getirebilir.
Kısa Bir Hatırlatma
Yukarıdaki değerlendirmeler tipik senaryolar üzerinden yazılmıştır. Sözleşme metninizin lafzı ve senedin düzenleniş biçimi sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, adım atmadan önce belgelerin birlikte incelenmesinde yarar vardır.