Ticari sözleşmelerde tahkim kaydı, uyuşmazlık çıkmadan önce yazılan ancak etkisi uyuşmazlık anında görülen bir hükümdür. TTK, TBK ve 6102 sayılı Kanun ekseninde yürüyen ilişkilerde yanlış kurgulanmış bir tahkim kaydı, tarafları hem mahkeme hem hakem önünde zaman kaybettirebilir. Bu nedenle kaydın metni, sözleşmenin en kısa ama en dikkatle okunması gereken maddelerindendir.
Kaydın Geçerliliğini Belirleyen Unsurlar
- Yazılılık koşulunun sağlanmış olması
- Tarafların tahkime gitme iradesinin tereddütsüz anlaşılması
- Uyuşmazlığın kapsamının açıkça çizilmesi
- Hakem sayısı ve seçim usulünün belirlenmiş olması
- Tahkim yerinin ve uygulanacak usul kurallarının gösterilmesi
Melez ve Belirsiz Kayıtların Bedeli
Uygulamada en çok sorun çıkaran metinler, hem tahkime hem de belirli bir mahkemeye atıf yapan karma hükümlerdir. Bu tür kayıtlar, tarafların gerçek iradesinin yorumlanmasını gerektirir ve esasa girilmeden aylar süren bir ön tartışma doğurur. Aynı şekilde, yalnızca "uyuşmazlıklar tahkim yoluyla çözülür" denilip kurumsal bir tahkim kuralına ya da hakem seçim yöntemine değinilmemesi, sürecin başlangıcını geciktirir.
Zamanlama: İtirazın Doğru Anı
Sözleşmede tahkim kaydı varken karşı taraf mahkemede dava açmışsa, tahkim itirazının ilk itiraz olarak ve cevap süresi içinde ileri sürülmesi gerekir. Bu an kaçırıldığında, tahkim kaydına rağmen mahkemenin yargılamaya devam etmesi gündeme gelebilir. Buna karşılık tahkim kaydının kapsamı dışında kalan bir talep için hakem yoluna gidilmesi hâlinde de verilen kararın iptali istenebilir; iptal davası, kanunda sayılan sınırlı sebeplere dayanır ve kısa süreye tabidir.
Uyuşmazlık Çıkmadan Yapılacaklar
- Yürürlükteki tüm sözleşmelerinizdeki tahkim kayıtlarını tek listede toplayın.
- Kapsam dışında kalan uyuşmazlık türlerini ayrıca not edin.
- Hakem seçim usulünü ve masraf paylaşımını netleştirin.
- Tebligat adreslerini sözleşmede güncel tutun.
- Delil ve tanık listesi için öngörülen takvimi baştan planlayın.
Sonuç
Tahkim, her uyuşmazlık için otomatik olarak elverişli bir yol değildir; tarafların yapısı, tutar ve icra beklentisi tercihi değiştirir. Sözleşme imzalanmadan önce bu maddenin ayrıca gözden geçirilmesi, uyuşmazlık anında yaşanacak usul tartışmalarını büyük ölçüde önler.