Kambiyo senedine dayalı alacaklarda alacaklının önünde birden fazla yol vardır ve bu yolların hepsi aynı ön koşula tabi değildir. TTK'nın ticari davalarda öngördüğü dava şartı arabuluculuk, talebin türüne göre devreye girer; yolun yanlış seçilmesi hem süre hem masraf kaybı doğurur.
Kambiyo Takibi ile Ticari Alacak Davasının Ayrımı
Elinde geçerli bir çek veya bono bulunan alacaklı, doğrudan kambiyo senetlerine mahsus icra takibi başlatabilir. Bu bir icra yoludur, dava değildir; dolayısıyla dava şartı arabuluculuk aranmaz. Buna karşılık aynı alacak için mahkemede bir alacak veya tazminat davası açılacaksa ve konusu bir miktar paranın ödenmesiyse, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir.
Dava Şartının Kapsamı
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat davaları kapsamdadır.
- İtirazın iptali davası, para alacağına yönelik olduğundan bu kapsamda değerlendirilir.
- İhtiyati haciz talebi bir dava olmadığından ayrı değerlendirilir; acil koruma ihtiyacı bu yolla karşılanır.
- Menfi tespit ve istirdat talepleri bakımından niteleme ayrıca yapılmalıdır.
İbraz ve Zamanaşımı Tarihlerinin Takibi
Çekte ibraz süresi, düzenleme ve ödeme yerinin aynı ya da farklı olmasına göre değişir; süresinde ibraz edilmeyen çek bakımından bazı başvuru hakları zayıflar. Kambiyo senetlerinden doğan taleplerde TTK kendi zamanaşımı sürelerini öngörür ve bu süreler genel alacak zamanaşımından farklıdır. Senet metnindeki vade, düzenleme tarihi ve ciro zinciri bir tabloya işlenmeden takip başlatılmamalıdır.
İhtiyati Haczin Zamanlaması
- Borçlunun malvarlığını eritme ihtimali varsa takipten önce ihtiyati haciz istenir.
- Karar alındıktan sonra uygulanması için kanunda öngörülen kısa süreler işler.
- Uygulamanın ardından esas takip veya davanın süresinde başlatılması gerekir.
- Bu sürelerin kaçırılması, kararın kendiliğinden hükümsüz kalmasına yol açar.
Senet Metnindeki Şekil Eksiklikleri
Kambiyo senedi sıkı şekil şartlarına tabidir. Zorunlu unsurlardan birinin bulunmaması, belgenin kambiyo senedi vasfını yitirmesine ve takibin bu yoldan yürütülememesine yol açar. Böyle bir durumda belge tümüyle değersiz hâle gelmez; adi senet olarak delil değeri taşıyabilir ve TBK hükümlerine dayanan genel bir alacak talebine dayanak yapılabilir. Ancak bu geçiş, yeniden yol ve süre planlaması gerektirir.
Ticari uyuşmazlıklarda senedin niteliği ile talebin türü birlikte okunmalıdır; buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Elinizdeki senedin unsurlarını ve vade tarihlerini bir hukukçuya inceletmeden yol seçimi yapmamanız yerinde olur.