Kambiyo senedine dayanan alacaklarda en sık karşılaşılan usul hatası, icra takibi ile dava arasındaki farkın gözden kaçırılmasıdır. Ticari davalarda arabuluculuğun dava şartı olması, çek ve senet alacaklısının her adımda önce arabulucuya gitmesi anlamına gelmez. Bu rehber, hangi adımda hangi kapının çalınacağını sırasıyla ele alır.
Dava Şartı Arabuluculuk Nerede Devreye Girer
Türk Ticaret Kanunu uyarınca, ticari davalardan konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Buradaki anahtar kelime davadır. İcra takibi başlatmak dava açmak değildir; kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip için önceden arabuluculuğa gidilmesi gerekmez. İhtiyati haciz talebi de bu şartın dışında değerlendirilir.
İtirazdan Sonra Yol Ayrımı
- Borçlu kambiyo takibinde imzaya veya borca itiraz ederse, itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz; icra mahkemesinden karar alınması gerekir.
- Alacaklı takipten vazgeçip genel hükümlere göre alacak davası açmayı tercih ederse, ticari nitelikteki para alacağı için arabuluculuk şartı gündeme gelir.
- Borçlu tarafın açacağı menfi tespit davası ayrı bir hattır ve teminat, ihtiyati tedbir başlıklarını beraberinde getirir.
Senedin Kendisinden Kaynaklanan Riskler
Kambiyo vasfı, senedin taşıması gereken şekil şartlarına bağlıdır. Tutar, keşide yeri ve tarihi, imza gibi unsurlarda eksiklik varsa senet kambiyo senedi olma özelliğini yitirebilir; bu durumda takip yolu değişir ve alacak adi belgeye dayalı olarak ileri sürülür. Bu nedenle takip talebinden önce senedin şekil denetimi yapılmalı, fotokopi değil aslı üzerinden kontrol edilmelidir. Ciro zincirinin kesintisiz olup olmadığı da aynı aşamada incelenmelidir.
Görevli Mahkeme ve Zaman Planı
- Alacağın ticari nitelik taşıyıp taşımadığını, tarafların tacir sıfatını ve işin ticari işletmeyle ilgisini birlikte değerlendirin.
- Ticari nitelik varsa görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir; yanlış mahkemede geçen süre esasa hiçbir katkı sağlamaz.
- Arabuluculuk gerekiyorsa son tutanağın aslının veya onaylı örneğinin dava dilekçesine eklenmesi zorunludur; eksikliği dava şartı sorununa yol açar.
- Senede özgü zamanaşımı süreleri Türk Ticaret Kanununda düzenlenmiştir ve genel sözleşme sürelerinden kısadır; takvim buna göre kurulmalıdır.
Karşı Tarafın Savunmasını Baştan Öngörmek
Uygulamada en çok karşılaşılan savunmalar, senedin teminat amacıyla verildiği, bedelsiz kaldığı veya boş imzalanıp sonradan doldurulduğu iddialarıdır. Bu iddialar sözleşme, teslim tutanağı ve banka hareketleriyle karşılanır. Alacaklının, takip başlamadan önce bu üç belge grubunu hazırlaması, itirazın kaldırılması aşamasında zaman kazandırır.
Metin genel bilgilendirme amaçlıdır; senedin türü, tarafların sıfatı ve takibin şekli sonucu doğrudan etkiler. Kambiyo hukukunda süreler kısa olduğundan, elinizdeki belgeyle birlikte erken hukuki değerlendirme yapılması önerilir.