Ortaklar arasındaki çekişmelerde tahkim, hız ve gizlilik beklentisiyle tercih edilir. Ancak tahkim şartının varlığı tek başına yeterli değildir: şartın geçerli biçimde kurulmuş olması, uyuşmazlığın tahkime elverişli olması ve tarafların doğru mercie yönelmesi gerekir. Tahkim ile devlet yargısı arasındaki sınırın yanlış çizilmesi, hem zaman hem de yetki kaybına yol açar.
Tahkim Şartı Hangi Belgede Yer Alıyor?
- Pay sahipleri sözleşmesinde: Sözleşmeye taraf olan ortaklar bakımından bağlayıcıdır; sonradan pay devralan üçüncü kişiler bakımından bağlayıcılığı ayrıca değerlendirilir.
- Esas sözleşmede: TTK çerçevesinde şirket ve pay sahipleri arasındaki ilişkilere etkisi, hükmün kapsamı ve tescil durumu birlikte incelenir.
- Ayrı bir tahkim anlaşmasında: Uyuşmazlık doğduktan sonra da tahkim anlaşması yapılabilir; bu yol, kapsam tartışmasını en aza indirir.
Şartın hangi kurumsal kuralları, hangi tahkim yerini ve kaç hakemli bir heyeti öngördüğü açıkça yazılmamışsa, süreç daha başlarken hakem seçimi tartışmasına takılır.
Her Uyuşmazlık Tahkime Elverişli Değildir
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği konular tahkime elverişlidir. Buna karşılık şirketler hukukunda bazı talepler, sonuçları itibarıyla üçüncü kişileri ve şirketin kendisini etkilediği için tartışmalıdır; genel kurul kararlarının iptali, fesih ve tasfiye gibi talepler bu grupta değerlendirilir. Sicile ilişkin sonuç doğuran talepler bakımından da devlet yargısının rolü göz ardı edilemez.
Yanlış Mercie Gitmenin İki Yönü
- Geçerli tahkim şartına rağmen mahkemeye başvurulursa, karşı taraf ilk itiraz olarak tahkim itirazında bulunabilir ve dava usulden reddedilebilir.
- Tahkime elverişli olmayan bir talep hakem önüne götürülürse, verilen karar iptal davasına konu olabilir; bu da aylarca süren bir sürecin sonuçsuz kalması demektir.
- Aynı ilişkiden doğan taleplerin bir kısmı tahkime, bir kısmı mahkemeye ait olabilir; bu durumda paralel süreçlerin sırası önceden planlanmalıdır.
- İhtiyati tedbir ihtiyacı varsa, tahkim süreci başlamadan önce mahkemeden koruma istenmesi çoğu kurallar setinde mümkündür.
Dosyanın Hazırlığı
Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda deliller çoğunlukla şirket içindedir: yönetim kurulu karar defteri, genel kurul tutanakları, ortaklık payı devir belgeleri, kâr dağıtımına ilişkin kararlar ve ticari defterler. TBK kapsamındaki sözleşmesel talepler ile TTK kapsamındaki ortaklık haklarına dayalı talepler ayrı başlıklar altında kurgulanmalı, her talep için dayanılan belge tek tek eşleştirilmelidir.
Kapanış
Bu değerlendirme genel çerçeve sunar; tahkim şartının lafzı ve uyuşmazlığın niteliği somut olayda farklı sonuç doğurabilir. Merci seçimi yapılmadan önce şartın geçerliliği ve kapsamı konusunda hukuki inceleme yapılması, sürecin en başındaki en verimli adımdır.