Ticari ilişkinin temelindeki sözleşmede tahkim şartı bulunması, taraflarda sık sık şu yanılgıyı doğurur: artık hiçbir talep mahkemeye ya da icraya götürülemez. Oysa kambiyo senedine bağlanmış bir alacakta takip yolu ile esas uyuşmazlığın çözüm yolu aynı şey değildir.
Senedin Bağımsızlığı Neyi Değiştirir?
TTK, çek ve bononun soyut ve mücerret niteliğini esas alır; senet, doğduğu temel ilişkiden ayrı bir borç ilişkisi yaratır. Bu nedenle taraflar arasındaki çerçeve sözleşmede tahkim kaydı bulunsa dahi, senede dayalı icra takibinin başlatılması kural olarak engellenmez. Tahkim iradesi, esas uyuşmazlığın hangi yargı merciinde görüleceğini belirler; icra dairesinin takip yapma yetkisini ortadan kaldırmaz.
İtirazın Doğru Adresi
Kambiyo senetlerine mahsus takipte imzaya ve borca itiraz, alacaklıya ya da icra dairesine değil icra mahkemesine yöneltilir ve kısa süreye tabidir. Tahkim şartının varlığı burada tek başına bir itiraz sebebi olarak sonuç doğurmaz; asıl işlevini, alacaklının açtığı esas davada ya da borçlunun açacağı menfi tespit davasında tahkim itirazı olarak gösterir.
Tahkim İtirazının Zamanlaması
- Tahkim itirazı ilk itiraz niteliğindedir; esasa cevapla birlikte ve süresinde ileri sürülmezse tartışma imkânı kaybolur.
- Tahkim şartının kapsamı, sadece sözleşmeden mi yoksa ona bağlı teminat senetlerinden doğan uyuşmazlıkları da mı kapsadığı bakımından okunmalıdır.
- Şartın geçerliliği için TBK ve TTK anlamında yetkili temsil ve yazılılık koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.
Teminat Senedi İddiasında Delil Kurgusu
Uygulamada en çok tartışılan nokta, senedin bedelsiz ya da teminat amaçlı verildiği savunmasıdır. Bu iddia, senet metninde teminat kaydı yoksa yazılı delille desteklenmelidir: çerçeve sözleşme, teslim tutanağı, cari hesap ekstresi, ödeme dekontları ve yazışmalar birlikte sunulduğunda anlam kazanır. Tek başına şifahi beyan çoğu dosyada sonuç doğurmaz.
Karar Sonrası: Tahkim Kararının İcrası
Tahkimden çıkan karar kendiliğinden icra edilebilir bir ilam değildir; icra edilebilirlik için mahkemeye başvurulması gerekir. Bu adımın atlanması, lehe karar alınmış olsa bile tahsilat aşamasını kilitler.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeveyi anlatır. Senedin türü, tahkim kaydının metni ve tarafların tacir sıfatı sonucu değiştirebileceğinden, senet elinize ulaştığı anda hukuki görüş alınması yerinde olur.