Ticari sözleşmelerde tahkim şartı çoğunlukla imza aşamasında hızlıca geçilen bir madde olarak kalır; uyuşmazlık çıktığında ise dosyanın kaderini belirleyen ilk unsura dönüşür. TTK ve TBK çerçevesinde kurulan ilişkilerde tahkimin geçerliliği, kapsamı ve işletilme biçimi doğru okunmadığında taraflar aylarca yanlış mecrada uğraşır. Bu rehber, sözleşme metninden başlayarak merci seçimini ele alır.
Tahkim Şartı Gerçekten Geçerli mi
Bir tahkim şartının işlerlik kazanması için tarafların iradesinin açık, kapsamının belirli ve uyuşmazlığın tahkime elverişli olması gerekir. Taşınmaz üzerindeki aynî haklara ilişkin talepler ile iki tarafın iradesine tabi olmayan konular tahkim dışındadır. Metinde tahkim ile mahkeme yetkisinin birlikte yazıldığı, kurumun adının hatalı gösterildiği veya seçilen kurumun mevcut olmadığı hâllerde şartın işletilebilirliği tartışmaya açılır. Bu nedenle uyuşmazlık doğduğunda ilk inceleme, sözleşmenin uyuşmazlık çözümü maddesi üzerinde yapılır.
Karşı Taraf Mahkemeye Başvurduysa
Tahkim şartı bulunmasına rağmen açılan davada, tahkim itirazının usulüne uygun ve süresinde ileri sürülmesi zorunludur. Bu itiraz ilk itiraz niteliğindedir; cevap dilekçesinde ileri sürülmediğinde tahkim iradesinden vazgeçildiği sonucuna varılabilir ve dosya mahkemede görülmeye devam eder. Aynı şekilde tahkim yoluna gidilmesi gerekirken açılan davada esasa girilmesi, sonradan yapılacak itirazı işlevsiz kılar.
Tahkim Süreci Başlarken Kontrol Edilecekler
- Hakem sayısı ve seçim usulünün sözleşmede nasıl düzenlendiği
- Tahkim yeri ve uygulanacak usul kurallarının belirlenmiş olup olmadığı
- Uyuşmazlığa uygulanacak hukukun açıkça yazılıp yazılmadığı
- Tahkim giderleri ile avans yükümlülüğünün paylaşımı
- Süreli hak kayıplarını önlemek için geçici hukuki koruma ihtiyacı
Tahkim yargılaması sürerken ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz gibi geçici korumaların mahkemeden istenebilmesi, tahkim iradesine aykırılık oluşturmaz; bu ayrım özellikle teminatsız alacaklarda kritiktir.
Karar Sonrası Aşama
- Hakem kararının taraflara bildirimi ve iptal davası için öngörülen sürenin takvime alınması
- İptal sebeplerinin sınırlı sayıda olduğunun, esasın yeniden incelenmeyeceğinin gözetilmesi
- Kararın icra edilebilirliği için gerekli işlemlerin belirlenmesi
- Yabancılık unsuru varsa tanıma ve tenfiz sürecinin ayrı planlanması
- Karşı tarafın malvarlığına ilişkin bilgilerin karar öncesinde toplanması
Ticari Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk İlişkisi
Ticari davalarda öngörülen dava şartı arabuluculuk ile tahkim, birbirini dışlayan yollar değildir. Sözleşmede tahkim öngörülmüşse, uyuşmazlığın mahkemeye taşınmasından önceki arabuluculuk aşamasının nasıl işleyeceği konusunda tereddüt doğabilir. Bu ihtimal, sözleşme yazımında basamaklı uyuşmazlık çözümü maddesi kurularak baştan çözülebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tahkim şartının işlerliği sözleşme metnine göre değiştiğinden, uyuşmazlık doğduğunda ilk adım atılmadan önce metnin hukukçu tarafından değerlendirilmesi gerekir.