Tahkim, ticari uyuşmazlığı devlet yargısından çıkarıp tarafların belirlediği bir çözüm düzenine taşır. Ancak TTK ve TBK zemininde kurulan pek çok sözleşmede tahkim şartı, işleyen bir mekanizma olarak değil, sözleşmenin sonuna eklenmiş bir cümle olarak yer alır. Sorun da genellikle uyuşmazlık çıktığında ortaya çıkar.
Tahkim Şartını Sakatlayan Yazım Biçimleri
Bir tahkim şartının uygulanabilir olması için tarafların iradesinin tereddütsüz olması gerekir. Uyuşmazlığın hem tahkime hem mahkemeye götürülebileceğini söyleyen ikircikli metinler, kararsız şart olarak tartışma yaratır. Aynı şekilde hakem sayısının, tahkim yerinin ve uygulanacak usulün hiç belirlenmemesi, süreci başlamadan bir yetki tartışmasına dönüştürür. Sözleşme müzakeresinde bu maddeye ayrılan yarım saat, sonradan aylarca sürecek bir ön tartışmayı önler.
Her Uyuşmazlık Tahkime Elverişli Değildir
Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular tahkim yoluyla çözülemez. Ayrıca şirketler hukukundan doğan bazı talepler ile üçüncü kişileri etkileyen istemlerde, tahkim şartının kapsamı dikkatle okunmalıdır. Bu nedenle uyuşmazlık doğduğunda ilk soru şudur: talebimin hukuki niteliği, imzaladığımız tahkim şartının kapsamına giriyor mu.
Uyuşmazlık Doğduğunda İlk Kırk Sekiz Saat
Ticari ilişkilerde delil, ilişkinin devam ettiği sürece kolay ulaşılabilir; kopuştan sonra kaybolmaya başlar. Bu yüzden ihtilafın belirginleştiği anda yapılması gerekenler nettir:
- Sözleşme, ekleri ve sonraki değişiklik yazışmaları tek dosyada toplanır.
- Sipariş, sevk, kabul ve ödeme akışı tarih sırasıyla çizelgeye dökülür.
- Karşı tarafın temerrüde düştüğü an, yazılı bildirimle sabitlenir.
- Tahkim şartının işletilmesi için gereken bildirim usulü kontrol edilir.
Müzakere Masası mı, Hakem Önü mü
Ticari ilişki sürdürülebilir durumdaysa ve uyuşmazlık esas olarak fiyat, gecikme veya ayıp gibi ölçülebilir kalemlerden kaynaklanıyorsa, müzakereyle kapatmak çoğu kez daha rasyoneldir. Buna karşılık ihtilaf sözleşmenin kurulmasına, temsil yetkisine veya rekabet yasağı gibi ilişkiyi zaten bitiren bir başlığa dayanıyorsa, çözümü resmi sürece taşımak gerekir. Ticari uyuşmazlıkların önemli bir bölümünde dava öncesi arabuluculuk aşamasının bulunduğu da planlamaya dahil edilmelidir.
Kısa Uyarı
Bu metin genel yönlendirme sağlar; sözleşmenizin dili, tarafların yerleşim yeri ve işin niteliği tahkim şartının işleyişini değiştirebilir. Uyuşmazlık büyümeden sözleşme metnini hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz faydalı olur.