Ticari ilişkilerde uyuşmazlık genellikle sözleşme metninin kendisinden değil, sözleşmenin nasıl sona erdirildiğinden doğar. Sözleşme kaynaklı ticari taleplerde ise mahkeme kapısı doğrudan açık değildir: TTK sistematiğinde konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemleri için arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür. Bu yazı, ticari dava şartı ile sözleşmesel sürelerin nasıl aynı takvimde yönetileceğini ele alır.
Önce Talebin Para Alacağına Dönüp Dönmediğine Bakın
Dava şartı, talebin niteliğine bağlıdır. Tespit, men, sözleşmenin feshi ya da bir şeyin yapılmasına yönelik istemler ile miktar talebi aynı kefeye konulamaz. Karma dilekçelerde en sık görülen hata, para alacağı kalemini arabuluculuk kapsamı dışında sayıp tüm davayı riske atmaktır. Talep kalemleri dilekçe yazılmadan önce, para alacağı ve diğer istemler biçiminde ikiye ayrılmalıdır.
Sözleşmenin Kendi Süreleri Kanuni Sürelerden Önce İşler
TBK ve TTK'nın öngördüğü sürelerin yanında, sözleşme metninin kendisi çoğu zaman daha kısa süreler içerir. Aşağıdaki kayıtlar sözleşme incelemesinde ilk okunması gerekenlerdir:
- İhbar ve ihtar süreleri ile bunların hangi adrese, hangi usulle gönderileceği
- Ayıp veya eksik ifa bildirimi için tanınan gün sayısı
- Fesih için öngörülen önel ve önelin başlangıç anı
- Tahkim veya yetkili mahkeme kaydı ile bunun arabuluculuk adımına etkisi
- Cezai şart talebinin ihtirazi kayıtla korunmasına ilişkin hükümler
Arabuluculuk Aşaması Bir Bekleme Süreci Değildir
Son tutanağın anlaşmazlıkla kapanacağı öngörülüyorsa dahi, bu aşama delil hazırlığı için kullanılmalıdır. Ticari defterlerin ibraz edilebilir durumda olması, cari hesap mutabakatlarının imzalı nüshalarının bulunması ve elektronik yazışmaların bütünlüğünün korunması, dava açıldığında geriye dönük telafi edilemez.
Uygulama Sırası
- Sözleşme, ekleri ve değişiklik protokolleri tek dosyada tarih sırasına dizilir.
- Talep kalemleri para alacağı ve diğer istemler olarak ayrıştırılır; dava şartı kapsamı belirlenir.
- İhtar ve temerrüt tarihleri, faiz başlangıcını gösterecek biçimde tabloya işlenir.
- Arabuluculuk başvurusu, talep kalemlerinin tamamını kapsayacak genişlikte yapılır.
- Son tutanak sonrası dava açma için tanınan süre takvime ayrı bir kontrol noktası olarak yazılır.
Zamanaşımı Sessiz İlerler
Ticari ilişkilerde zamanaşımı, ilişki devam ettiği sürece fark edilmez; çoğu zaman ilişki bozulduğunda geriye dönüp bakıldığında bazı kalemlerin süresinin dolduğu görülür. Bu nedenle uyuşmazlık henüz mahkemeye taşınmadan, her alacak kaleminin doğum tarihi ayrı ayrı belirlenmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir. Sözleşmenin tipi, tarafların tacir sıfatı ve teamül ilişkisi değerlendirmeyi değiştirebileceğinden, dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz uygun olur.