Yapay zekâ ile üretilmiş sahte görüntü veya ses kayıtları yayıldığında, mağdurun elindeki en kıymetli şey zamandır. İçerik saatler içinde çoğalır, kaynak hesap silinir ve delil kaybolur. 5651 sayılı Kanun, KVKK ve TCK 243-245 hükümlerinin kesiştiği bu alanda başvurunun yanlış mercie yapılması, hem kaldırma hem cezai süreç bakımından telafisi güç kayıplar doğurur.
İlk Saatlerde Yapılması Gerekenler
- İçeriğin tam URL adresi, hesap adı ve yayın tarihi yazılı olarak kaydedilir.
- Ekran görüntüsü yerine, sayfanın adres çubuğu ve tarih bilgisi görünecek şekilde ekran kaydı alınır.
- Mümkünse noter aracılığıyla tespit yaptırılır; bu, sonradan silinen içerik için önemli bir dayanaktır.
- İçerik paylaşıldıkça yayılan kopyaların adresleri ayrı bir listede biriktirilir.
- Mağdurun kendi orijinal görsel ve ses kayıtları, karşılaştırma yapılabilmesi için ayrı klasörde saklanır.
Kaldırma Yolları Aynı Şey Değildir
Platformun kendi şikâyet mekanizması, 5651 kapsamındaki erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılması talebi ile kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi nedeniyle veri sorumlusuna yapılan başvuru birbirinden farklı yollardır. Bunlar birbirini dışlamaz; ancak her birinin muhatabı ve usulü ayrıdır. Platform şikâyeti sonuç vermediğinde sürecin sulh ceza hâkimliğine taşınması gerekebilir; kişisel veri boyutu öne çıkıyorsa önce veri sorumlusuna başvurup ardından Kurula şikâyet yolu izlenir.
Yanlış Merci Riskini Azaltan Ayrımlar
- Talep içeriğin kaldırılması mı, failin cezalandırılması mı, tazminat mı? Her biri farklı mercie gider.
- Sahte içerik cinsel içerikli ise, kişilik haklarına saldırıdan farklı bir aciliyet ve usul söz konusu olabilir.
- Fail bilinmiyorsa şikâyet dilekçesi savcılığa yöneltilir; erişim engeli talebi ise ayrıca yürütülür.
- İçerik yurt dışı kaynaklı bir platformdaysa, yerel temsilci bilgisi araştırılmalıdır.
- Bir kurumun sistemine girilerek elde edilen materyal kullanıldıysa, bilişim sistemine girme boyutu ayrıca değerlendirilir.
Delil Zincirini Bozmayan Belgeleme
Dijital delilde en sık karşılaşılan itiraz, materyalin sonradan değiştirilmiş olabileceğidir. Bu nedenle dosyaların özgün formatı korunmalı, sıkıştırma ve yeniden kaydetme işlemlerinden kaçınılmalıdır. Cihaz üzerinde yapılan silme ve düzenlemeler, iyi niyetle yapılsa dahi savunma tarafından kullanılabilir. Uzman incelemesi talep edilecekse, materyalin ilk haliyle teslim edilmesi gerekir.
Süreç Uzarsa Ne Yapılır?
Kaldırma kararı alınsa bile içerik başka adreslerde yeniden yayımlanabilir. Bu nedenle takip süreci bir defalık işlem değil, periyodik arama ve yeni adresler için ek başvuru döngüsü olarak kurgulanmalıdır. Aynı zamanda kişilik haklarının ihlali nedeniyle tazminat talebinin zamanaşımı ayrı bir takvimde izlenmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Sahte içeriğin türü ve yayıldığı mecra izlenecek yolu değiştirebileceğinden, ilk başvuruyu yapmadan önce bir hukukçuya danışılması yerinde olacaktır.