Banka hesabına veya kripto varlık hesabına erişimin kesilmesi, ilgili kişi açısından çoğu zaman gerekçesi belirsiz bir sürprizdir. Oysa blokenin hukuki kaynağı, izlenecek yolu ve süreyi tümüyle belirler: aynı sonucu doğuran işlem adli bir el koyma kararından da, idari nitelikli bir tedbirden de, bankanın kendi yükümlülüğünden de doğabilir. Bu rehber, 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar ile TCK 282 ve sermaye piyasası düzenlemeleri çerçevesinde ilk adımları sıralar.
Önce Blokenin Kaynağı Belirlenmelidir
Hesap sahibinin ilk talebi, bankadan işlemin dayanağının yazılı olarak bildirilmesi olmalıdır. Dayanak bir mahkeme veya hâkimlik kararı ise itiraz yolu ve süresi ceza muhakemesi kurallarına göre işler. Dayanak idari nitelikli bir tedbirse başvuru mercii ve takvim değişir. Bankanın kendi risk politikası kaynaklı bir kısıtlama söz konusuysa, süreç öncelikle sözleşme ilişkisi ve tüketici mevzuatı çerçevesinde yürür. Bu ayrım yapılmadan gönderilen dilekçeler genellikle sonuç doğurmaz.
Adli El Koymada İtiraz Takvimi
Malvarlığına yönelik koruma tedbiri kararlarına karşı itiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa süreye tabidir. Burada kritik nokta, öğrenme anının ne zaman gerçekleştiğidir; karar hesap sahibine tebliğ edilmemiş olsa bile bankanın bildirimiyle fiilen öğrenme gerçekleşmiş sayılabilir. Bu nedenle bankadan gelen bildirim tarihi kayda geçirilmelidir.
Fon Kaynağının Belgelenmesi
Şüpheli işlem incelemelerinde belirleyici olan, paranın hangi işlemden geldiğinin izlenebilir biçimde gösterilebilmesidir. Dosyaya konulacak asgari set şunlardır:
- Hesap hareketlerinin tarih aralığına göre ayrılmış dökümü
- Gelen transferlerin dayanağı olan sözleşme, fatura veya satış belgesi
- Kripto varlık işlemlerinde platform işlem geçmişi ve cüzdan adresi kayıtları
- Gelirin beyan edildiğini gösteren vergi ve muhasebe kayıtları
- Karşı tarafla yapılan yazışmalar
Belgelerin sonradan toplanması her zaman mümkün olmadığından, blokenin öğrenildiği gün platform ve banka kayıtlarının indirilmesi önerilir; hesap kapatıldığında bu kayıtlara erişim zorlaşır.
Paralel Yürüyen Süreçlerin Yönetimi
Aynı olay nedeniyle bir yanda soruşturma, diğer yanda idari inceleme ve üçüncü olarak bankayla sözleşmesel bir uyuşmazlık birlikte yürüyebilir. Bu süreçlerde verilen beyanlar birbirini etkiler; bir mercie sunulan açıklamanın diğerinde nasıl okunacağı önceden değerlendirilmelidir. Aceleyle verilen ve sonradan düzeltilen beyanlar, dosyanın en zayıf noktası hâline gelir.
Blokenin Uzaması Hâlinde
Tedbirin makul süreyi aşması, ölçülülük tartışmasını gündeme getirir. Hesabın tamamı yerine şüpheli işleme konu tutarla sınırlandırılması talebi, temel giderler için kısmi serbestleştirme istemiyle birlikte ileri sürülebilir. Bu talepler somut belgeye dayandırıldığında değerlendirilme şansı artar.
Finans ve kripto dosyalarında düzenlemeler hızla değişmekte, uygulama kurum bazında farklılaşabilmektedir. Blokeyi öğrendiğiniz anda dayanağı yazılı olarak sormak ve belge toplamaya başlamak, hangi yolun izleneceğinden bağımsız olarak doğru ilk adımdır; sürecin yönetimi için hukuki değerlendirme alınması önerilir.