Banka veya kripto varlık hesabında beklenmedik bir kısıtla karşılaşan kişinin ilk yapması gereken, kısıtlamanın hukuki kaynağını doğru adlandırmaktır. 5411 ve 5549 sayılı kanunlar, SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri ve TCK'nın 282. maddesi farklı merciler ve farklı itiraz yolları doğurur; kaynak yanlış belirlendiğinde başvuru boşa gider.
Kısıtlamanın kaynağını ayırt etmek
- Adli tedbir: Soruşturma kapsamında hâkim kararıyla ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcılık kararıyla el koyma. İtiraz, kararı veren mercii aracılığıyla yetkili hâkimliğe yapılır ve kısa bir süreye tabidir.
- İdari nitelikli askıya alma: Şüpheli işlem bildirimi süreciyle bağlantılı, süresi mevzuatla sınırlanmış geçici işlemler.
- Kurum içi risk kararı: Bankanın veya platformun kendi uyum politikası gereği uyguladığı kısıt. Bu hâlde önce kuruma yazılı başvuru, ardından ilgili düzenleyici otoriteye şikâyet ve genel mahkemede alacak davası gündeme gelir.
Delil paketinin omurgası: fonun kaynağı
Her üç ihtimalde de belirleyici olan, hesaba giren paranın nereden geldiğinin belgeyle kurulabilmesidir. Paket şu sırayla hazırlanmalıdır:
- Kimlik ve hesap açılış belgeleri ile hesabın kullanım geçmişi
- Fonun kaynağını gösteren belgeler: maaş bordrosu, tapu veya araç satış sözleşmesi, şirket ortaklık ve kâr payı kayıtları, miras belgeleri
- Kripto işlemlerinde platform işlem dökümü, cüzdan adresleri ve zincir üzerindeki transfer kayıtları
- Karşı taraflarla yapılan yazışmalar, sözleşme ve faturalar
- Vergisel beyanlar ile bunların hesap hareketleriyle uyumunu gösteren özet tablo
Belgeler tarih sırasına dizilmiş, her giriş için tek satırlık açıklama içeren bir dizin ile sunulduğunda inceleme süresi belirgin biçimde kısalır.
Yetki ve merci analizi
Adli el koymaya itirazda yetkili merci, kararı veren hâkimliğin bağlı olduğu yerdeki mahkemedir; soruşturmanın yürütüldüğü yer ile hesabın bulunduğu şubenin yeri farklı olabilir. İdari işlem niteliğindeki kararlara karşı idari yargı yolu açıktır ve orada İYUK'un dava açma süresi işler. Kurum kaynaklı kısıtlarda ise uyuşmazlık, tarafların sıfatına göre tüketici mahkemesi veya asliye ticaret mahkemesine düşer.
Kaçınılması gereken davranışlar
Kısıt sürerken fonu üçüncü kişi hesaplarına yönlendirme girişimi, sonradan aleyhe yorumlanabilecek en ciddi davranıştır. Aynı şekilde tanımadığınız kişilerin parasını hesabınızdan geçirmek, kısıtın kapsamını genişletir. Beyanlar arasındaki çelişkiyi önlemek için ifade öncesi belge seti tamamlanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; kısıtın kaynağı, dosyanın aşaması ve belgelerin durumu izlenecek yolu tümüyle değiştirir. İtiraz süreleri kısa olduğundan, bildirimin ulaştığı gün hukuki destek almanız önem taşır.