Hesabına erişemeyen kişinin karşılaştığı ilk güçlük, blokenin kaynağını öğrenememektir. Banka çoğu zaman ayrıntı vermez, işlem ekranında yalnızca bir kısıt görünür. Oysa itiraz yolunun ve süresinin belirlenebilmesi, tedbirin hangi mercinin kararına dayandığının tespitine bağlıdır.
Blokenin kaynağını teşhis etmek
Uygulamada üç farklı durum aynı sonucu doğurur ve birbirine karıştırılır. Birincisi, bankanın 5411 sayılı Kanun ve 5549 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülükleri çerçevesinde uyguladığı kendi kısıtlarıdır. İkincisi, soruşturma kapsamında verilen ve hesaba veya alacağa yönelen el koyma kararıdır. Üçüncüsü ise farklı bir dosyadan gelen icrai hacizdir. Bunlar hukuken ayrı kurumlardır; ilkinde muhatap banka, ikincisinde soruşturmayı yürüten makam, üçüncüsünde icra dairesidir.
İtiraz mercii ve zaman baskısı
El koyma niteliğindeki tedbirlere karşı, kararı veren makamın bağlı olduğu düzen içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Bu itiraz için tanınan süre kısadır ve kararın öğrenilmesiyle işlemeye başlar. Kararın tebliğ edilmediği durumlarda öğrenme tarihinin belgelenmesi önem kazanır; bankadan alınan yazılı bilgi notu bu bakımdan işlevseldir. Süre geçtiğinde tedbirin kaldırılması talebi hâlâ yapılabilir, ancak itiraz yolunun sağladığı hızlı inceleme imkânı kaybedilir.
Paranın kaynağını gösteren belge seti
- Gelirin dayanağını gösteren bordro, fatura veya sözleşmeler
- İlgili döneme ait hesap ekstreleri ve transfer açıklamaları
- Varlık satışı söz konusuysa devir belgeleri ve ödeme kayıtları
- Kripto varlık işlemlerinde platform işlem geçmişi ve cüzdan adresleri
- Karşı tarafla kurulan iletişimin kayıtları
Kripto işlemlerinde ek katman
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin SPK düzenlemeleri kapsamında yürütülen işlemlerde, platformdan alınacak işlem dökümü belirleyici olur. Transferin zinciri gösterilemediğinde, iyi niyetle yapılmış bir alım satım dahi şüpheli görünebilir. Bu nedenle savunmanın ekseni, tek bir işlemi değil paranın giriş çıkış zincirini bütün olarak anlatmak olmalıdır. Aklama isnadına ilişkin TCK hükümleri bakımından, öncül suç bağlantısının kurulup kurulmadığı ayrıca tartışılır.
Bloke sürerken yönetilecek riskler
Hesap kısıtı devam ederken vadesi gelen ödemeler, kredi taksitleri ve vergi yükümlülükleri gecikebilir. Bu gecikmelerin ayrı hukuki sonuçlar doğurmaması için ilgili kurumlara durumun yazılı bildirilmesi ve alternatif ödeme yolunun kurulması gerekir. Aksi hâlde tek bir tedbirden birden çok ihtilaf doğar.
Buradaki değerlendirme genel niteliktedir. Blokenin dayanağı ve dosyanın kapsamı sonucu doğrudan belirlediğinden, karar örneği veya banka yazısı görülmeden yapılacak yorumlar yanıltıcı olabilir.