Maaşına haciz konulduğunu bordrodan öğrenen borçlunun ilk sorusu genellikle itiraz edip edemeyeceğidir. İİK sisteminde bunun tek bir cevabı yoktur: takibin dayanağına itiraz ile haciz işleminin usulüne yönelik şikâyet birbirinden ayrı yollardır ve süreleri de farklıdır. Yanlış yola başvurmak, hakkın esasına girilmeden ret kararı almak anlamına gelir.
İki Ayrı Yol: Ödeme Emrine İtiraz ve Şikâyet
Borcun kendisine, miktarına veya imzaya yönelik bir karşı çıkış varsa bu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren işleyen süre içinde icra dairesine yapılan itirazdır. Buna karşılık haczin kapsamına, kesinti oranına veya haczedilemez bir gelirin haczedilmesine yönelik karşı çıkış icra mahkemesine yapılan şikâyettir. Bu iki yolun süresi de mercii de aynı değildir.
Maaş Haczinde Kesinti Sınırı ve Muvafakat
- Maaş ve ücretler bütünüyle değil, kanunda öngörülen orana kadar haczedilebilir; kalan kısım borçlunun geçimine bırakılır.
- Nafaka alacakları bakımından farklı bir rejim uygulanır.
- Borçlunun haciz konulmadan önce verdiği muvafakat kural olarak sonuç doğurmaz; muvafakatin haciz sonrasına ait olması aranır.
- Birden fazla dosya varsa sıra cetveli ve kesinti sıralaması ayrıca izlenmelidir.
Tebligat Tarihini Doğrulamadan Süre Hesabı Yapmayın
Süre tartışmalarının önemli bölümü tebligat evrakından çıkar. Adreste bulunmama şerhinin usulüne uygun düşülüp düşülmediği, muhtara tesliminde haber kâğıdının bırakılıp bırakılmadığı ve komşuya tebliğde beyanın kayda geçirilip geçirilmediği kontrol edilmelidir. Usulsüz tebligat ileri sürülüyorsa, işlemin gerçekte öğrenildiği tarihin dosyada gösterilmesi gerekir.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Dosya sureti icra dairesinden alınıp takibin dayanağı belirlendi mi?
- Ödeme emri tebliğ tarihi ile haciz müzekkeresi tarihi ayrı ayrı not edildi mi?
- İtirazın hangi kaleme yöneldiği açıkça yazıldı mı? Kısmi itirazda kabul edilen tutar belirtilmelidir.
- Şikâyete konu edilecek işlem için kısa şikâyet süresinin geçmediği doğrulandı mı?
- İşverene yazılan müzekkerenin işleme alındığı tarih öğrenildi mi?
Süre Geçtikten Sonra Kalan Seçenekler
İtiraz süresi kaçırıldığında takip kesinleşir; bu durumda borcun bulunmadığı iddiası menfi tespit veya istirdat davası gibi ayrı bir yolla ileri sürülebilir. Haczedilmezlik iddiaları bakımından ise sürekli nitelikteki bazı sakatlıklar süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir; bu ayrım dosya bazında değerlendirilmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir ve icra dosyalarının seyri belgelere göre hızla değişir. Kesinti sizin geçiminizi doğrudan etkiliyorsa, dosya örneğiyle birlikte bir hukukçuya danışmakta gecikmemek gerekir.