Banka hesabına ya da kripto varlık platformundaki bakiyeye erişimin aniden kapanması, çoğu zaman şüpheli işlem bildirimiyle başlayan bir sürecin görünür hâle gelmiş adımıdır. Bu dosyalarda 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 5549 sayılı Kanun ve sermaye piyasası mevzuatındaki kripto varlık düzenlemeleri ile Türk Ceza Kanununun suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklamaya ilişkin 282. maddesi birlikte devreye girer. Bu rehberin odağı, blokenin hukuki niteliğini doğru belirleyip itiraz penceresini kaçırmamaktır.
Önce Blokenin Kaynağını Belirlemek
Erişim kısıtının dayanağı üç farklı yerde olabilir: kurumun kendi iç risk politikası, idari nitelikte bir askıya alma işlemi ya da soruşturma kapsamında hâkim veya savcılık kararıyla verilmiş bir elkoyma. Bu üçü farklı hukuki sonuçlar doğurur ve farklı yollarla ele alınır. Bu nedenle atılacak ilk adım, kurumdan işlemin dayanağının yazılı olarak istenmesi ve varsa dosya numarasının öğrenilmesidir. Dayanak bilinmeden yapılan başvurular, süre işlerken sonuçsuz kalır.
- Kurumdan alınan yazılı cevap ve tarihi saklanır.
- Soruşturma dosyası varsa numarası ve yürüten savcılık öğrenilir.
- Kısıtın hangi tarihte başladığı ve hangi tutarı kapsadığı netleştirilir.
Elkoyma Kararına Karşı Yol
Soruşturma kapsamında hesaplardaki varlıklara elkonulmuşsa, karara karşı sulh ceza hâkimliği nezdinde itiraz yolu açıktır ve bu itiraz için kısa bir süre öngörülmüştür. Süre, kararın öğrenilmesinden itibaren işler; bu nedenle kararın tebliğ ya da öğrenme tarihi kesin biçimde belirlenmelidir. İtiraz dilekçesinde yalnızca mağduriyet anlatılmaz; varlığın meşru kaynağını gösteren belgelerin dosyaya sunulması ve ölçülülük tartışmasının somutlaştırılması gerekir.
Kaynak Belgelerini Derlemek
Bu dosyalarda belirleyici olan, paranın hangi ekonomik faaliyetten geldiğini gösteren belgesel zincirdir. Uygulamada aşağıdaki kayıtlar öne çıkar:
- Gelirin doğduğu ilişkiye ait sözleşme, fatura veya bordro.
- Vergisel beyanlar ve bunların tutarlılığı.
- Hesaplar arası transferlerin tarih sırasına göre dökümü.
- Kripto varlık işlemlerinde platform işlem geçmişi ve cüzdan adresi eşleşmeleri.
- Karşı tarafla yapılan yazışmalar ve teslim kayıtları.
Bu belgeler dağınık sunulduğunda etkisini yitirir. Tarih sıralı ve her kalemi bir belgeye bağlayan bir tablo, dosyanın anlaşılmasını belirgin biçimde kolaylaştırır.
Aracı Konuma Düşme Riski
Uygulamada sık görülen senaryo, kişinin hesabını tanımadığı biriyle yapılan bir alım satım için kullanması ve gelen paranın başka bir soruşturmanın mağdurundan gelmiş olmasıdır. Bu durumda hesap sahibi, iyiniyetli olsa dahi süreçle karşı karşıya kalır. Böyle bir dosyada anlatının tutarlılığı ile ilan, mesajlaşma ve teslim kayıtlarının bütünlüğü belirleyicidir. Bilgi vermeye çağrıldığında hazırlıksız gidilmesi, sonradan düzeltilmesi güç beyanlara yol açabilir.
Paralel Yürüyen Süreçler
Aynı olay nedeniyle hem ceza soruşturması hem de idari nitelikte işlemler yürüyebilir; ayrıca mağdur konumundaki üçüncü kişiler tarafından hukuk davası veya icra takibi başlatılabilir. Her sürecin kendi süresi olduğundan, tek bir takvim üzerinde birleştirilmeleri gerekir. Ceza dosyasının sonucunu bekleyerek diğerlerinde süre kaçırmak, en sık rastlanan hatadır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir ve somut dosyanın içeriğine göre değişir. Erişim kısıtı öğrenildiğinde itiraz süreleri kısa işlediğinden, gecikmeden hukuki destek alınması önerilir.