Bir ödeme kuruluşu veya banka nezdindeki hesabın erişime kapatılması, çoğu kullanıcı için gerekçesiz bir sürpriz gibi görünür. Oysa blokenin arkasında birbirinden çok farklı hukuki sebepler bulunabilir ve doğru mercii seçmek, tamamen bu sebebin tespitine bağlıdır. 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar ile SPK'nın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin düzenlemeleri ve TCK 282 bu alanda kesişir.
Önce Blokenin Kaynağını Ayırt Edin
Uygulamada dört ayrı kaynak görülür: adli merci kararıyla konulan elkoyma veya tedbir; MASAK mevzuatı kapsamında işlemin askıya alınması; icra dairesinden gelen haciz müzekkeresi; ve kuruluşun kendi risk politikası gereği uyguladığı geçici kısıtlama. Bunların hukuki rejimi aynı değildir. Adli kararla gelen bir kısıtlamaya kuruluşa yazılan dilekçeyle itiraz edilemez; buna karşılık kuruluşun kendi kararına karşı önce iç şikâyet mekanizması işletilir. Bu nedenle ilk yapılacak iş, kuruluştan blokenin dayanağının yazılı olarak bildirilmesini istemektir.
Adli Karar Kaynaklıysa
- Hangi soruşturma dosyası kapsamında karar verildiğini öğrenin; dosya numarası olmadan etkili bir dilekçe kurulamaz.
- Elkoyma ve benzeri koruma tedbirlerine karşı kanunda öngörülen itiraz yolunu, karar metninde gösterilen mercie yöneltin.
- Hesaptaki paranın suç şüphesiyle ilgisi bulunmayan kısmına ilişkin kaynak belgelerini (maaş bordrosu, satış sözleşmesi, tapu bedeli dekontu) ayrı bir ek dosyada sunun.
- Kaynak gösterimi ne kadar erken yapılırsa, kısmi kaldırma talebinin karşılanma ihtimali o kadar artar.
Uyum ve Kaynak Sorgusu Kaynaklıysa
Kuruluşlar, şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğü nedeniyle olağandışı hareketlilikte açıklama talep eder. Burada verilecek cevabın tutarlılığı belirleyicidir: kripto varlık alım satımından doğan bakiyeler için platform ekstresi, üçüncü kişilerden gelen transferler için sözleşme veya fatura sunulmalıdır. Parçalı ve gecikmeli açıklamalar, dosyanın adli mercie taşınma ihtimalini artırır. Ticari hesaplarda ise faaliyet konusuyla işlem hacmi arasındaki uyum ayrıca sorgulanır.
Görüşme mi, Dava mı?
- Kuruluş kaynaklı kısıtlamalarda idari başvuru ve sektör şikâyet mercileri, dava yoluna göre çok daha hızlıdır.
- Sözleşmeye aykırılık iddiası varsa, uğranılan zararın belgelenmesi (kaçırılan ödeme, gecikme faizi, ticari kayıp) tazminat talebinin temelidir.
- Ceza soruşturması sürerken açılacak hukuk davası bekletici mesele nedeniyle uzayabilir; bu ihtimal takvim planında dikkate alınmalıdır.
- Uzlaşma görüşmeleri devam ederken, tedbire itiraz süresinin işlemeye devam ettiği unutulmamalıdır.
Genel Uyarı
Bu metin tanıtıcı niteliktedir. Blokenin dayanağı öğrenilmeden yapılan başvurular sonuçsuz kalabileceğinden, yazılı gerekçe elde edildikten sonra bir avukatla birlikte yol haritası oluşturulması önerilir.