Bir bakiyenin bloke edilmesi, kullanıcı açısından tek bir olay gibi görünür; hukuken ise bu hesap blokesinin arkasında birbirinden çok farklı dört ayrı sebep bulunabilir. Ödeme kuruluşları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları bakımından 5411, 5549 ve ilgili düzenlemeler ile ceza usulü hükümleri iç içe geçtiğinden, kaynağı tespit etmeden yazılan dilekçe genellikle yanlış kapıya gider.
Blokenin Dört Olası Kaynağı
- Adli tedbir: bir soruşturma kapsamında verilen el koyma veya tedbir kararı. Kararı veren merci ve dosya numarası belirleyicidir.
- İcra kaynaklı haciz: alacaklının başlattığı takip üzerine gönderilen haciz müzekkeresi.
- Yükümlülük kaynaklı işlem: şüpheli işlem bildirimi ve tedbir mevzuatı kapsamında yapılan işlemler.
- Sözleşmesel kısıtlama: kimlik doğrulama eksikliği, kullanım koşulları ihlali iddiası veya risk politikası gerekçesiyle kuruluşun kendi uyguladığı kısıtlama.
Bu dördü farklı mercilere gider. Adli tedbire karşı sulh ceza hâkimliği hattı, icra haczine karşı icra dairesi ve icra mahkemesi hattı, sözleşmesel kısıtlamaya karşı ise kuruluşa başvuru ve ardından tüketici veya ticaret hattı işler. Aynı dilekçeyle hepsini çözmeye çalışmak, hiçbirini süresinde çözmemek anlamına gelir.
Kaynağı Tespit Etme Adımları
- Kuruluşa yazılı başvuru yapılarak kısıtlamanın dayanağı ve tarihi sorulur.
- Adli bir karara dayanıyorsa, hangi mercinin hangi tarihli kararı olduğu öğrenilir.
- Haciz söz konusuysa icra dosya bilgisi ve alacaklı tespit edilir.
- Kısıtlama kuruluşun kendi kararıysa, dayanak yapılan sözleşme maddesi istenir.
- Tüm yazışmalar tarih sıralı tek bir dosyada tutulur.
Bu adımlar sadece bilgi toplamaz; sonraki aşamada kuruluşun cevap vermediği veya gerekçe göstermediği iddiasının belgesini de oluşturur.
Adli Kaynaklı Blokede İzlenecek Yol
Soruşturma kapsamındaki tedbirlerde asıl mesele, bakiyenin suç şüphesiyle bağlantısının bulunmadığını göstermektir. Bu nedenle paranın kaynağını gösteren kayıt zinciri kritik önemdedir: maaş bordroları, satış faturaları, banka transfer geçmişi, varlık alım satım kayıtları. Talep, tedbirin tamamen kaldırılması yanında, bağlantısı gösterilen tutarla sınırlandırılması biçiminde kademeli olarak da kurulabilir. Kararlara karşı itiraz süreleri kısadır ve tebliğ tarihinden itibaren işler.
Kripto Varlık Platformlarına Özgü Nokta
Kripto varlık işlemlerinde blokenin bazen zincir üzerindeki bir adresle temas nedeniyle uygulandığı görülür. Bu durumda kullanıcıdan beklenen, işlem geçmişinin ve karşı tarafın bilinmezliğinin ortaya konmasıdır. Platform kayıtları, işlem kimlikleri ve zaman damgaları eksiksiz talep edilmelidir; bu veriler sonradan temini güç kayıtlardır.
Zararın Büyümesini Önlemek
Blokede geçen sürede vade, kur ve piyasa hareketleri nedeniyle doğan zarar ayrı bir tartışma başlığıdır. Bu iddianın ileri sürülebilmesi için, kısıtlamanın başladığı andaki bakiye ve varlık dökümünün belgelenmesi gerekir. Bloke kalktıktan sonra geriye dönük döküm çıkarmak çoğu zaman mümkün olmaz.
Yazılanlar genel bilgi amaçlıdır. Kısıtlamanın dayanağı, kuruluşun statüsü ve varlığın türü izlenecek yolu tamamen değiştirdiğinden, bloke bildirimini aldığınız gün dosyaya özel değerlendirme yapılması gerekir.