Dijital varlık platformları üzerinden yaşanan kayıplarda mağdurun elindeki en değerli şey zamandır. Transfer zinciri takip edilebilir olduğu sürece varlığın izlenmesi ve bloke edilmesi ihtimali vardır; kayıtlar dağıldıkça bu ihtimal hızla azalır. Bu rehber, dosyayı hangi mercie taşıyacağınızı ve delilleri hangi sırayla paketleyeceğinizi ele alır.
Olayı doğru tanımlamak: hangi hukukî nitelik?
Aynı olay farklı hukukî nitelendirmelere elverişli olabilir. Sahte platform üzerinden para toplanması, izinsiz faaliyet yürütülmesi, taahhüt edilen işlemin hiç yapılmaması ya da hesap bilgilerinin ele geçirilmesi birbirinden ayrı sonuçlar doğurur. Nitelendirme, hem başvurulacak mercii hem de talep edilebilecek tedbirleri belirler. Bu nedenle ilk adım, olay akışının tarih sırasıyla yazılı hâle getirilmesidir: ilk temas nasıl kuruldu, hangi vaatlerde bulunuldu, para hangi kanaldan hangi hesaba gitti.
Merci haritası
- Cumhuriyet başsavcılığı: Suç şüphesi varsa şikâyet buraya yapılır. Soruşturma kapsamında hesap hareketlerinin incelenmesi ve varlıklara elkonulması talep edilebilir.
- Asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesi: Sözleşmeye ya da haksız fiile dayanan tazminat talepleri için; taraflardan biri tacir ve iş ticari nitelikteyse ticaret mahkemesi görevlidir.
- İdari merciler: Yetkisiz faaliyet iddiası, ilgili düzenleyici kuruma bildirim konusu yapılabilir.
- İcra dairesi: Elde edilmiş bir ilam veya belge varsa takip yoluyla tahsil gündeme gelir.
Ceza ve hukuk yolları birbirinin alternatifi değildir; birlikte yürütülür. Ancak ceza dosyasındaki tespitler hukuk davasında güçlü delil oluşturduğu için sıralama genellikle şikâyetle başlar.
Delil paketleme: dört katman
- Para hattı: Banka dekontları, havale açıklamaları, alıcı hesap ve IBAN bilgileri, ödeme kuruluşu kayıtları. Her transfer için tarih, tutar ve karşı taraf üçlüsü eksiksiz olmalıdır.
- Dijital varlık hattı: Cüzdan adresleri, işlem kimlikleri ve transferin gerçekleştiği ağ bilgisi. Blok zinciri kayıtları herkese açık olduğundan, adres bilgisinin doğru kaydedilmesi izlemenin temelini oluşturur.
- İletişim hattı: Mesajlaşma kayıtları, e-postalar, telefon numaraları, sosyal medya hesapları ve reklam ekran görüntüleri. Vaatlerin içeriği burada ispatlanır.
- Platform hattı: Üyelik sözleşmesi, kullanıcı paneli ekran kayıtları, para çekme talebi ve reddine ilişkin yazışmalar, alan adı kayıt bilgileri.
Her belgenin hangi katmana ait olduğu etiketlenmeli, klasör düzeni tarih sırasına göre kurulmalıdır. Dağınık sunulan yüzlerce sayfa, incelemeyi kolaylaştırmak yerine dosyanın ağırlığını azaltır.
Yetki: hangi yerde başvuru yapılacak?
Ceza şikâyeti kural olarak suçun işlendiği yer savcılığına yapılır; ancak mağdurun bulunduğu yer savcılığına verilen dilekçe de yetkili yere gönderilir; bu, süre kaybı yaratmakla birlikte hak kaybına yol açmaz. Hukuk davasında ise davalının yerleşim yeri esas alınır; haksız fiil söz konusuysa fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer de seçenek sunar. Yabancı merkezli platformlarda tebligat sorunu ortaya çıkacağından, Türkiye'de bulunan aracı kişi veya hesap sahiplerinin dosyaya dâhil edilip edilemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.
İlk kırk sekiz saatte yapılması gerekenler
Hesap hareketleri güncelken bankaya yazılı bildirim yapılması, kullanılan cihazın ve mesajlaşma geçmişinin silinmemesi, platforma ait sayfaların tarih bilgisi görünecek şekilde kaydedilmesi ve şikâyet dilekçesinin gecikmeden verilmesi kritik önem taşır. Varlıkların dönüşü çoğu kez soruşturmanın hızına bağlıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; olayın gelişimi, kullanılan platformun yapısı ve transferlerin izlenebilirliği stratejiyi değiştirebilir. Kayıp fark edildiği anda delil paketini hazırlayıp hukukî destek almanız önem taşır.