Kripto varlık platformu, sahte yatırım sitesi ya da tanımadığı bir aracı üzerinden para gönderen kişilerin karşılaştığı iki farklı sorun vardır: kaybedilen paranın geri alınması ve kendi banka hesabına konulan blokenin kaldırılması. İkincisi çoğu zaman beklenmedik biçimde ortaya çıkar; mağdurun hesabına gelen paranın başka bir soruşturmadan kaynaklandığı gerekçesiyle hesap hareketleri durdurulur. Aşağıda 5411, 5549 sayılı Kanunlar, sermaye piyasası düzenlemeleri ve TCK'nın 282. maddesi ekseninde hangi merciin ne için yetkili olduğu ele alınmaktadır.
Blokenin Kaynağını Belirlemek
İlk yapılması gereken, kısıtlamanın hukuki dayanağını öğrenmektir. Uygulamada üç farklı kaynak vardır: bankanın kendi risk politikası çerçevesinde uyguladığı geçici kısıtlama, mali suçlarla mücadele mevzuatı kapsamında işlemin askıya alınması ve savcılık kararına dayanan elkoyma. Her birinin muhatabı ve itiraz yolu farklıdır. Bankadan alınacak yazılı açıklama ya da dekont üzerindeki blokaj kodu, hangi kanalın işletileceğini belirler; bu bilgi olmadan yapılan başvurular çoğunlukla ilgisiz mercie gitmiş sayılır.
Elkoymaya İtiraz: Sulh Ceza Hakimliği
Ceza soruşturması kapsamında banka hesabındaki varlığa elkonulması hâkim kararına dayanır; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcılık kararı, kısa süre içinde hâkim onayına sunulur. Bu tedbire karşı itiraz yolu sulh ceza hakimliğine açıktır. İtiraz dilekçesinde blokenin haksızlığını göstermenin en etkili yolu, paranın meşru kaynağını belgeye bağlamaktır: maaş bordrosu, satış sözleşmesi, tapu devri, kredi kullandırım belgesi veya ticari fatura gibi kayıtlar, hesaba giren tutarın soruşturma konusu fiille bağlantısız olduğunu ortaya koyar.
Kayıp Paranın Takibi
Yatırım mağduriyeti dosyalarında hız belirleyicidir. Paranın izlenebildiği ilk saatler, henüz çekilmemiş bakiye üzerine tedbir konulması bakımından kritik önemdedir. Bu nedenle suç duyurusu dilekçesinde yalnızca fiilin anlatılması yetmez; alıcı hesap bilgileri, işlem referans numaraları, platformun alan adı ve iletişim kayıtları ile birlikte bu hesaplara yönelik tedbir talebi açıkça ileri sürülmelidir. Kripto varlık transferlerinde cüzdan adresleri ve işlem karması, takibin yapılabilmesi için dosyaya girmelidir.
Hukuk Yolu ile Ceza Yolunun Ayrımı
- Ceza soruşturması failin cezalandırılmasını hedefler; zararın tazmini kural olarak ayrı bir hukuk davasına konudur.
- Bankanın işlem güvenliği yükümlülüğünü ihlal ettiği iddiası, ayrı bir sözleşmesel sorumluluk tartışmasıdır.
- Bireysel müşteri sıfatıyla açılacak davalarda tüketici mahkemesinin görevli olup olmadığı baştan değerlendirilmelidir.
- Ticari ilişki kapsamındaki uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi ve para alacağı için arabuluculuk dava şartı gündeme gelir.
- İki dosya birbirini besler; ceza dosyasındaki tespitler hukuk davasında delil olarak kullanılabilir.
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Kayıplar
Blokenin dayanağı öğrenilmeden bankaya karşı dava açılması, elkoyma kararına süresinde itiraz edilmemesi, suç duyurusunda tedbir talebinin hiç ileri sürülmemesi ve yazışmaların yalnızca telefonla yürütülüp yazılı iz bırakılmaması en sık rastlanan hatalardır. Her adımın tarihli bir belgeye dayanması, hem itiraz sürelerinin hesaplanmasını hem de iyiniyetin ortaya konmasını kolaylaştırır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. İşlemin niteliği, blokenin dayanağı ve paranın izlediği güzergâh sonucu değiştirebileceğinden, hesap hareketleri ve yazışmalar üzerinden bireysel bir değerlendirme yapılmasında yarar vardır.