Ödeme ve elektronik para kuruluşları üzerinden geçen işlemler, şüpheli işlem bildirimleri ve hesap hareketleri nedeniyle sıklıkla ceza soruşturmasının konusu hâline gelir. 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar ile SPK kripto düzenlemeleri ve TCK 282 ekseninde yürüyen bu dosyalarda, hesabı bloke edilen kişinin ilk sorusu genellikle hangi mercie başvuracağıdır. Aşağıda savcılık süreci ekseninde yetki analizi yapılmaktadır.
Soruşturmayı Hangi Savcılık Yürütür
Yetki kural olarak suçun işlendiği yer Cumhuriyet başsavcılığına aittir. Ancak ödeme zincirinin birden çok ilde ve elektronik ortamda gerçekleştiği dosyalarda, mağdurun bulunduğu yer, paranın çekildiği yer ve kuruluşun merkezi farklı adliyeleri işaret edebilir. Bu durumda birden fazla soruşturma numarası doğar ve dosyaların birleştirilmesi talebi ayrıca yapılmalıdır; aksi hâlde aynı hesap için farklı adliyelerde çelişkili kararlar çıkabilir.
Bloke ve Elkoyma Ayrımı
- Kuruluşun kendi mevzuatı gereği uyguladığı geçici tedbir ile hâkim kararına dayanan elkoyma aynı şey değildir; itiraz yolları da farklıdır.
- Malvarlığına yönelik koruma tedbirleri kural olarak hâkim kararını gerektirir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde alınan kararın hâkim onayına sunulması zorunludur.
- Onay alınmayan veya süresinde sunulmayan tedbir, usule aykırılık iddiasının temel dayanağını oluşturur.
- Karara itiraz, kararı veren makamın bağlı olduğu itiraz mercii nezdinde yapılır; dilekçenin verileceği yer karar metninde gösterilir.
Kripto Varlık İşlemlerinde Özellik Arz Eden Noktalar
Platform kayıtları, cüzdan adresleri ve transfer zinciri teknik bir bütünlük oluşturur. Savunma tarafından yapılacak en etkili çalışma, işlemin ekonomik gerekçesini belgeye bağlamaktır: satış sözleşmesi, fatura, yazışma ve karşı tarafın kimliği. Yalnızca beyan düzeyinde kalan açıklamalar, aklama iddiasına karşı zayıf kalır.
İfade ve Savunma Hazırlığı
- Şüpheli işlem olarak gösterilen hareketler tarih ve tutar sırasıyla tabloya dökülür.
- Her hareketin dayanağı belge ile eşleştirilir; eşleşmeyenler ayrıca işaretlenir.
- Hesabın kim tarafından ve hangi cihazdan kullanıldığına ilişkin teknik veriler istenir.
- Bloke kararının tarihi, kapsamı ve dayanağı dosyadan öğrenilerek itiraz süresi takvime işlenir.
Bu tür dosyalarda geç kalınan bir itiraz, aylarca sürecek bir kısıtlamaya dönüşebilir. Metindeki açıklamalar genel bilgi verir; işlem hacmi, kuruluşun statüsü ve isnadın niteliği stratejiyi değiştirdiğinden, dosya kapsamı görülmeden ceza hukuku alanında çalışan bir avukatla değerlendirme yapılması yerinde olur.