İlamsız icra takibinde borçlunun elindeki en güçlü araç, ödeme emrine süresi içinde yapılan itirazdır. Yedi günlük süre kaçırıldığında takip kesinleşir ve savunma imkânı büyük ölçüde daralır. İİK ve HMK çerçevesinde bu rehber, itiraz-şikâyet ayrımını, hangi merciye ne için başvurulacağını ve haciz aşamasında delilin nasıl korunacağını ele alır.
İtiraz mı, Şikâyet mi
Borcun varlığına, miktarına, faize veya imzaya yönelik karşı çıkış itirazdır ve ödeme emrini gönderen icra dairesine yapılır. Buna karşılık icra müdürlüğünün bir işleminin usule aykırı olduğu iddiası şikâyettir ve icra mahkemesine yöneltilir. Bu ayrımın karıştırılması, süresi içinde yapılmış bir başvurunun yanlış mercide kalması sonucunu doğurur. İtiraz dilekçesinde imzaya itiraz açıkça belirtilmezse, yalnızca borca itiraz edilmiş sayılır.
Takip Kesinleştikten Sonraki Yol
- Alacaklı, itirazın kaldırılması için elindeki belgeye göre icra mahkemesine başvurabilir
- Belgesi bulunmayan alacaklının yolu, genel mahkemede itirazın iptali davasıdır
- Borçlu, borçlu olmadığının tespiti için menfi tespit davası açabilir; ödeme yapılmışsa istirdat davası gündeme gelir
- Üçüncü kişinin haczedilen mal üzerindeki hak iddiası istihkak prosedürüne tabidir
Haciz Sırasında Delili Korumak
Haciz tutanağı, sonraki tüm itirazların dayanağıdır. Tutanağa geçirilen mal tanımı, üçüncü kişi beyanı ve hazır bulunanların ifadeleri sonradan tartışma konusu olur. Bu nedenle haciz mahallinde yapılan beyanların tutanağa yazdırılması, haczi caiz olmayan malların gerekçesiyle birlikte belirtilmesi ve mala ilişkin fatura, ruhsat, kira sözleşmesi gibi belgelerin aynı gün dosyaya sunulması gerekir. Maaş haczinde kesinti oranına ilişkin sınırlar ve nafaka alacaklarının önceliği ayrıca kontrol edilmelidir.
Süre Takvimi Nasıl Kurulur
Tebligatın hangi gün ve hangi usulle yapıldığı, itiraz süresinin başlangıcını belirler. Tebligatın usulsüz olduğu düşünülüyorsa, öğrenme tarihinin belgeye bağlanması ve usulsüz tebligat şikâyetinin gecikmeden yapılması gerekir. Gecikmiş itiraz yolu ise ancak engelin varlığı ispatlandığında işler; hastane kaydı, seyahat belgesi veya benzeri kanıtlar başvuruya eklenmelidir. Dosyadaki her tarih tek bir çizelgede tutulduğunda, itirazın süresinde olup olmadığı tartışması baştan kapanır.
Kambiyo Takiplerinde Farklılık
Çek, bono ve poliçeye dayalı takiplerde itiraz süresi ve merci genel takipten farklıdır; itiraz doğrudan icra mahkemesine yapılır ve satıştan başka işlemler kural olarak durmaz. Senede dayalı takiplerde bu farkın gözden kaçması, hak kaybının en sık nedenlerindendir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır. Takibin türü, tebligat şekli ve dosyadaki belgeler sonucu değiştirebileceğinden, kendi icra dosyanız için bir hukukçudan görüş alınması yararlı olacaktır.