Haciz aşamasında borçlu genellikle iki hatanın birini yapar: hiçbir şey yapmadan bekler ya da her şeyi tek bir dilekçeye yığar. Oysa İİK, borçluya birbirinden ayrı ve farklı sürelere tabi yollar tanır. Hangi yolun seçileceği, itirazın hangi belgeyle destekleneceğini de belirler.
Önce Ayrım: İtiraz mı, Şikâyet mi, Dava mı?
Borca veya imzaya yönelik karşı çıkış icra dairesine yapılan itiraztır ve takibi durdurma etkisi doğurur. Buna karşılık haczin usulüne, kıymet takdirine, satış ilanına veya memurun işlemine yönelik karşı çıkış icra mahkemesine yapılan şikâyettir ve kendi kısa süresine tabidir. Malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası ise istihkak yoluyla ileri sürülür. Bu üç yol birbirinin yerine geçmez; yanlış seçim, esas haklı olan borçlunun da sonuç alamamasına yol açar.
Haczedilemeyecek Mal ve Gelir İddiasında Belge
Maaş üzerindeki haczin oranına, emekli aylığına, ev eşyasına veya mesleğin icrası için zorunlu araçlara ilişkin itirazlar uygulamada sık görülür. Bu iddialar beyanla değil belgeyle kurulur:
- Ücret bordrosu ve işveren yazısı; maaş dışında ödeme olup olmadığını gösteren dökümler.
- Aylığın niteliğini gösteren kurum yazısı.
- Haczedilen eşyanın niteliğini ve kime ait olduğunu gösteren fatura ile teslim kayıtları.
- Meslekî faaliyetin sürdürüldüğünü gösteren kayıtlar ve haczedilen aletin bu faaliyetteki işlevi.
- Ailenin birlikte oturduğu adrese ilişkin kira sözleşmesi ve yerleşim kaydı.
Haciz Tutanağını Okumak
Haciz tutanağı, sonraki tüm itirazların dayanağıdır. Tutanakta haczedilen malın cinsi, adedi, muhafaza şekli, kıymet takdiri ve yedieminin kim olduğu yazılıdır. Tutanağa geçirilmeyen bir itiraz sonradan tartışmalı hâle gelir; bu nedenle haciz sırasında hazır bulunuluyorsa itirazın tutanağa yazdırılması, aynı gün fotoğraf ve kayıt tutulması gerekir. Kıymet takdirine karşı süresinde başvurulmaması, satış aşamasında düşük bedelle yapılan ihaleye karşı çıkma imkânını büyük ölçüde daraltır.
Tebligat Ekseninde İki Ayrı Kontrol
Borçlunun geç haberdar olduğu dosyalarda ilk bakılacak yer tebligat parçasıdır: adresin güncel olup olmadığı, kime teslim edildiği, muhtara bırakılmışsa haber kâğıdının usulüne uygun asılıp asılmadığı incelenir. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürülecekse, öğrenme tarihi açıkça bildirilmeli ve bu tarihi doğrulayan bir dayanak (banka bloke bildirimi, işyerine gelen yazı, sistem kaydı) gösterilmelidir. Aksi hâlde süre yönünden ret riski doğar.
Ödeme ve Taksitlendirme Kayıtları
Kısmen ödeme yapan borçlunun elinde makbuz yoksa, dosya hesabı ile fiili ödeme arasındaki fark sonradan çözülmesi güç bir uyuşmazlığa dönüşür. Ödemeler mutlaka dosya numarası açıklamasıyla ve icra dairesi hesabına yapılmalı; alacaklıyla yapılan haricî anlaşmalar yazılı hâle getirilmelidir. HMK kapsamında yürüyen bir yargılama ile icra dosyası arasında bağlantı varsa, iki dosyanın belgeleri birbirine atıfla düzenlenmelidir.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amaçlıdır; takibin türü, dayanağı ve aşaması hangi yolun açık olduğunu değiştirir. Süreler çok kısa olduğundan, ödeme emri veya haciz ihbarını aldığınız anda hukuki değerlendirme almanız önem taşır.