İcra takibinin haciz aşaması, borçlu bakımından hak kaybının en yoğun yaşandığı evredir. Bunun sebebi çoğu zaman haksızlığın büyüklüğü değil, itirazın yanlış kapıya götürülmesidir. İcra ve İflas Kanunu, borçluya birden fazla savunma imkânı tanır; ancak her birinin mercii, süresi ve şekli farklıdır.
Aynı Dosyada Üç Ayrı Kapı
İcra hukukunda itiraz tek bir kavram değildir. İlamsız takipte ödeme emrine karşı borca, imzaya veya yetkiye itiraz icra dairesine yapılır. İcra memurunun bir işleminin kanuna ya da olaya uygun olmadığı iddiası ise şikâyet yoluyla icra hukuk mahkemesine taşınır. Mal beyanında bulunmama, taahhüdü ihlal gibi kanunda yaptırıma bağlanmış fiiller ise icra ceza mahkemesinin alanındadır. Bu üç kapının karıştırılması, dosyanın esasına hiç girilmeden usulden reddi sonucunu doğurur.
Haciz Sırasında Sık Karşılaşılan Tablo
- Haczedilmezlik iddiası: maaş, emekli aylığı, ev eşyası veya mesleğin icrası için gerekli araç bakımından ileri sürülür ve şikâyet niteliğindedir.
- Üçüncü kişinin mülkiyet iddiası: istihkak prosedürü işletilir, iddia önce haczi yapan daireye bildirilir.
- Aşkın haciz: alacağı fazlasıyla karşılayan malvarlığının haczine karşı orantılılık itirazı.
- Usulsüz tebligat: ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilmediği iddiası sürenin işlemeye başlamadığını gösterir.
Yanlış Mercie Başvurunun Bedeli
Şikâyet ve itiraz yolları kısa sürelere bağlıdır. Dilekçe yanlış makama verildiğinde, dosya doğru mercie ulaşana kadar süre çoğu hâlde durmaz. Bu nedenle başvuru öncesi tek soru şudur: itiraz edilen şey borcun kendisi mi, yoksa icra dairesinin işlemi mi? Birincisi daireye, ikincisi mahkemeye aittir.
Başvuru Öncesi Dosya Hazırlığı
- Takip talebi, ödeme emri ve tebligat parçasının tarihleri tek bir çizelgeye yazılır.
- Haciz tutanağı temin edilir; hangi malın, hangi tarihte, hangi sıfatla haczedildiği tespit edilir.
- Haczedilmezlik iddiası için banka dekontu, bordro veya ruhsat gibi niteliği ispatlayan belge hazırlanır.
- Talep sonucu net yazılır: haczin kaldırılması mı, sınırlandırılması mı, işlemin iptali mi istenmektedir.
İtirazdan Sonrası
Ödeme emrine itiraz takibi durdurur, ancak bu durum kalıcı değildir. Alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre itirazın kaldırılması ya da iptali yoluna gidebilir. Bu nedenle itiraz dilekçesi yazılırken ikinci aşamada ileri sürülecek savunmanın da tutarlı kalması gözetilmelidir; ilk dilekçede sebep göstermeden yapılan genel itiraz ile sonradan ortaya atılan ayrıntılı savunma çelişirse bu durum aleyhe değerlendirilebilir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi tanıtmak içindir. Haciz dosyalarında sonuç, takibin türüne ve tebligat tarihlerine göre değişir; kendi dosyanız için evrak üzerinden yapılacak bireysel bir hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.