İlamsız takip, alacaklının elinde mahkeme kararı olmadan başlattığı bir icra yoludur ve dengeyi borçlu lehine kuran tek mekanizma itirazdır. İtiraz süresi kısadır; ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde kullanılmazsa takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Aşağıda İİK ve HMK çerçevesinde bu sürenin nasıl yönetileceği, uzlaşma ve dava kararı boyutuyla birlikte ele alınmıştır.
Ödeme Emri Elinize Geçtiğinde İlk Kontroller
Zarfın açıldığı gün not edilmeli, tebliğ mazbatasındaki tarih esas alınmalıdır. Ardından takip talebindeki alacak kalemleri incelenir: asıl alacak, işlemiş faiz, faiz oranı ve dayanak belge. Dayanak olarak gösterilen senet, fatura veya sözleşmenin gerçekten borçluya ait olup olmadığı bu aşamada belirlenir. Takibin türü de önemlidir; kambiyo senedine dayanan takipte itiraz usulü ve süresi farklıdır, bu ayrım gözden kaçarsa yanlış merciye başvurulmuş olur.
İtirazın Kapsamını Doğru Belirlemek
- Borcun tamamına mı yoksa belirli bir kısmına mı itiraz edildiğinin açık yazılması
- Kısmi itirazda kabul edilen tutarın rakamla gösterilmesi
- İmza inkârı varsa bunun ayrıca ve açıkça belirtilmesi
- Yetki itirazının, yetkili icra dairesi gösterilerek yapılması
- Zamanaşımı, ödeme veya takas gibi savunmaların kaydedilmesi
- İtirazın süresinde verildiğini gösteren havale kaydının saklanması
Alacaklı Tarafında Karar: Kaldırma mı İptal mi
İtiraz takibi durdurur; bundan sonraki hamle alacaklınındır. Elinde İİK anlamında belge niteliği taşıyan bir yazılı delil varsa icra mahkemesinde itirazın kaldırılması yoluna gidebilir; bu yol daha hızlıdır ancak inceleme belge ile sınırlıdır. Tanık ve bilirkişi gerektiren dosyalarda ise genel mahkemede itirazın iptali davası daha uygundur. Her iki yol için kanunda ayrı süreler öngörülmüştür ve bu süreler kaçırıldığında alacaklı yalnızca genel hükümlere göre alacak davası açabilir. Bu aşamada tarafların masrafı ve tazminat riskini karşılaştırarak sulh olması sıkça tercih edilir.
Süre Kaçtıysa Kalan Yollar
Kusuru olmaksızın süreyi kaçıran borçlu için gecikmiş itiraz imkânı vardır; engelin ortadan kalktığı andan itibaren kısa bir süre içinde ve engelin belgelenmesi koşuluyla kullanılır. Bunun dışında borçlu olunmadığının tespiti için menfi tespit, ödeme yapılmışsa istirdat davası gündeme gelir. Ancak bu yollar takibi kendiliğinden durdurmadığından, haciz riskine karşı ayrıca tedbir talebi değerlendirilmelidir.
İcra dosyalarında yedi gün pratikte çok kısadır. Bu yazı genel bilgilendirme sağlar; ödeme emri tebliğ edildiğinde günü beklemeden bir avukata başvurmak, sonradan çok daha maliyetli olan iptal ve tespit davalarını gereksiz kılabilir.