İlamsız takip, elinde mahkeme ilamı bulunmayan alacaklıya tanınan hızlı bir yoldur; borçlu açısından ise ilk uyarı çoğu zaman maaşına konulan hacizle gelir. İİK ve HMK çerçevesinde bu rehber, maaş haczine karşı hangi merciye gidileceğini ve dosyanın hangi belgelerle ayakta durduğunu ele alıyor.
Takibin Açılacağı İcra Dairesi
İlamsız takiplerde yetki, genel hükümlere göre belirlenir: borçlunun yerleşim yeri icra dairesi ile sözleşmenin ifa edileceği yer icra dairesi öne çıkar. Yetkisiz dairede açılan takibe karşı borçlunun yetki itirazını ödeme emrine itiraz süresi içinde ileri sürmesi gerekir; sonradan yapılan itiraz sonuç doğurmaz.
İtiraz mı, Şikâyet mi? Merci Ayrımı
Bu ayrım, maaş haczi dosyalarında en sık yapılan usul hatasıdır:
- Ödeme emrine itiraz borcun kendisine yöneliktir ve icra dairesine yapılır; süresinde yapılan itiraz takibi durdurur.
- Şikâyet ise icra müdürünün işleminin hukuka aykırılığına ilişkindir ve icra mahkemesine yapılır. Maaşın haczedilemeyecek kısmının haczedilmesi, tipik bir şikâyet konusudur.
- Borcu ödemiş olan borçlunun elinde belge varsa, itirazın kaldırılması aşamasında bu belgenin niteliği belirleyici olur.
Maaş Haczinin Sınırı ve Muvafakat
Ücret üzerindeki haciz sınırsız değildir; ücretin kanunla korunan bir bölümü haczedilemez ve borçlunun ailesinin geçimi için gereken kısım ayrıca gözetilir. Nafaka alacakları bakımından farklı bir rejim uygulanır. Borçlunun ücretinin tamamının haczine muvafakati ise ancak haciz konulduktan sonra verildiğinde hüküm ifade eder; sözleşme kurulurken peşinen alınan muvafakatlere itibar edilmemesi gerekir. Kesinti oranının kanuni sınırı aşması hâlinde başvurulacak yol, itiraz değil şikâyettir.
Delil Eksikliği: Dosyayı Zayıflatan Boşluklar
Maaş haczi uyuşmazlıklarında en çok eksik kalan belgeler şunlardır: haciz müzekkeresinin işverene tebliğ tarihini gösteren kayıt, kesintinin fiilen hangi aydan itibaren başladığını gösteren bordrolar, ücretin brüt–net dağılımı, ikramiye ve sosyal yardım kalemlerinin ayrımı, birden fazla dosyadan kesinti yapılıyorsa sıra cetveli. Borçlu tarafta ise ödeme yapıldığı iddiası çoğu kez dekont yerine beyanla desteklenmekte, bu da itirazın kaldırılması aşamasında sonuç doğurmamaktadır.
Süre Yönetimi
- Ödeme emrinin tebliğ tarihini esas alarak itiraz süresini takvime işleyin.
- Şikâyet yoluna gidilecekse öğrenme tarihinin belgeyle gösterilebilir olmasına dikkat edin; süresiz şikâyet hâlleri dar yorumlanır.
- İtiraz üzerine takip durursa alacaklının açacağı davanın türünü ve süresini ayrıca izleyin.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Takip dosyasının türü, tebligat tarihleri ve ücretin yapısı sonucu doğrudan etkilediğinden, işlem yapmadan önce dosyanızın icra hukuku yönünden incelenmesi gerekir.