İlamsız takip, elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklıya hızlı bir yol sunar; borçlu açısından ise kısa sürelerle işleyen ve gecikmeyi affetmeyen bir süreçtir. İİK ve HMK ekseninde bakıldığında en sık yaşanan kayıp, itirazın yanlış mercie veya süresinden sonra yapılmasıdır. Bu rehber ödeme emri geldikten sonraki merci haritasını çıkarır.
Takibin Yapılacağı İcra Dairesi
İlamsız takipte kural, borçlunun yerleşim yeri icra dairesidir; sözleşmenin ifa edileceği yer icra dairesi de takip yapılabilecek yerler arasındadır. Alacaklının kendi bulunduğu yerde takip başlatması yetki itirazına açıktır. Burada dikkat edilmesi gereken teknik nokta şudur: yetki itirazı, ödeme emrine itirazla birlikte ve aynı süre içinde ileri sürülmelidir; sonradan yapılan yetki itirazı dinlenmez.
Ödeme Emrine İtiraz Süresi
Adi ilamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Kambiyo senetlerine mahsus takip gibi özel takip yollarında süreler ve itiraz mercii farklıdır; ödeme emrinin üzerinde yazan takip türü mutlaka okunmalıdır. İtiraz, takibin yapıldığı icra dairesine yapılır ve kural olarak takibi durdurur. Borca, imzaya veya yetkiye itiraz edilip edilmediği açıkça yazılmalıdır; imzaya itiraz ayrıca ve açıkça belirtilmezse ileri sürülmemiş sayılır.
Mal Beyanında Bulunma Yükümlülüğü
Borçlu, ödeme emrinde belirtilen süre içinde mal beyanında bulunmakla yükümlüdür. Beyan, borcu karşılayacak malvarlığını ve gelir kaynaklarını içermelidir. Malı bulunmadığını bildirmek de bir beyandır; hiç beyanda bulunmamak ise ayrı yaptırımlara bağlanmıştır. Gerçeğe aykırı beyan da ayrıca sonuç doğurur. Bu nedenle beyan hazırlanırken banka hesapları, araç ve taşınmaz kayıtları ile üçüncü kişilerdeki alacaklar birlikte gözden geçirilmelidir.
İtiraz Sonrası: Hangi Mahkeme?
- İtirazın kaldırılması: alacaklı, kanunda sayılan belgelere dayanıyorsa icra mahkemesine başvurur.
- İtirazın iptali: alacaklı, genel mahkemede dava açarak alacağını ispatlar.
- Şikâyet: icra memurunun işleminin kanuna aykırı olduğu iddiası icra mahkemesine taşınır.
- İstihkak iddiası: haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası ayrı bir usule tabidir.
Süre Kaybına Yol Açan Uygulama Hataları
- Tebliğ tarihinin zarf üzerinden değil, hatırlamaya dayanarak hesaplanması.
- Yetki itirazının, borca itirazdan ayrı ve daha sonra yapılması.
- İtiraz dilekçesinde borcun bir kısmına itiraz edildiğinin miktar belirtilmeden yazılması.
- Adres değişikliğinin bildirilmemesi nedeniyle tebligatın usulüne uygun sayılması.
- Haciz ihbarnamesine süresinde yanıt verilmemesi.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Takip türü, dayanak belge ve tebligatın biçimi süreleri ve mercileri değiştirebileceğinden, ödeme emrini aldığınız gün belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız önerilir.