İlamsız takipte borçlu tarafın en çok gözden kaçırdığı adım mal beyanıdır. İtiraz süresine odaklanılırken beyan yükümlülüğü unutulduğunda, borç tartışması sürerken ayrı bir yaptırım riski doğar. İİK ve HMK ekseninde hazırlanan bu rehber, ödeme emri tebliğinden sonraki süreci usule aykırı işlem riski açısından ele alır.
Ödeme Emrinden Sonraki Takvim
Ödeme emri tebliğ edildiği anda birden fazla süre aynı anda işlemeye başlar: borcun ödenmesi, borca veya imzaya itiraz ve mal beyanında bulunma. Bunların birbirinden bağımsız yükümlülükler olduğu çoğu zaman fark edilmez. İtiraz edilmiş olması, beyan yükümlülüğünü her hâlde ortadan kaldırmaz; takibin kesinleşme durumu ayrıca izlenmelidir. Bu nedenle tebliğ tarihi, zarfla birlikte kayda alınmalı ve tek bir takvim üzerinde her üç süre işaretlenmelidir.
Mal Beyanı Neyi Kapsar
- Taşınır ve taşınmaz mallar ile üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklar
- Düzenli gelir kaynakları ve bunların dayanağı
- Borcu karşılamaya yetmeyen bir malvarlığı varsa bunun açıkça belirtilmesi
- Malvarlığı bulunmadığı hâlinde de beyanda bulunma zorunluluğunun devam etmesi
- Beyanın sonradan değişmesi hâlinde durumu bildirme yükümlülüğü
Beyanda Bulunmamanın ve Gerçeğe Aykırı Beyanın Sonucu
Süresinde mal beyanında bulunmamak ile gerçeğe aykırı beyanda bulunmak, icra ceza mahkemesinin görev alanına giren ayrı yaptırımlara bağlanmıştır. Uygulamada alacaklı tarafın bu yola başvurması, borç miktarından bağımsız bir baskı aracı hâline gelir. Beyanın eksik veya özensiz yazılması, sonradan düzeltilse bile şikâyetin konusunu ortadan kaldırmayabilir.
Haciz Aşamasında Sık Yapılan Hatalar
Haczedilemeyecek mallara ilişkin şikâyet, hacze ilişkin tutanağın öğrenilmesine bağlı kısa bir süreye tabidir ve bu süre kaçırıldığında maddi olarak haklı bir talep dahi usulden reddedilebilir. Aynı şekilde maaş haczinde kesinti oranına, birden fazla haczin sıralamasına ve üçüncü kişideki alacağa yönelik itirazlara ilişkin başvurular farklı mercilere yapılır. İcra müdürlüğü işlemine karşı şikâyet ile mahkemeye açılacak dava birbirine karıştırıldığında, doğru merci bulunana kadar süre tükenir.
İtiraz ile Beyanı Ayrı Yürütmek
Borca itiraz takibi durdururken, itirazın kaldırılması veya iptali yolları alacaklıya açıktır. Bu aşamada borçlunun elindeki ödeme belgeleri, cari hesap mutabakatları ve yazışmalar, itirazın dayanağını somutlaştırır. Beyan yükümlülüğü ise bu tartışmadan bağımsız olarak kendi takvimiyle ilerler; iki iş paralel yürütülmelidir.
Aktarılanlar genel bilgi niteliğindedir. Takip türü, alacağın dayanağı ve tebligatın usulü sonucu değiştirebileceğinden, ödeme emrini aldığınızda belgelerle birlikte hukuki destek almanız uygun olur.