İcra takibiyle karşılaşan borçlunun ilk günlerde vereceği kararlar, dosyanın bütün seyrini belirler. Uygulamada en pahalıya mal olan yanılgı, itiraz ile mal beyanının aynı işlem sanılmasıdır. Bu iki adım farklı amaçlara hizmet eder, farklı sürelere tabidir ve birinin yapılmış olması diğerinin sonuçlarını ortadan kaldırmaz. İİK ve HMK ekseninde bu rehber, itiraz aşamasındaki usul kırılganlıklarını ele alır.
İtiraz Nedir, Mal Beyanı Nedir?
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz, borcun varlığına veya kapsamına karşı çıkmak için icra dairesine yapılır ve süresinde yapıldığında takibi durdurur. Mal beyanı ise borcun ödenmemesi hâlinde hangi malvarlığından karşılanacağını bildirmeye ilişkin ayrı bir yükümlülüktür. Borca itiraz etmiş olmak, mal beyanı yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz; bu ayrımın gözden kaçması, borçlu aleyhine ek yaptırım riskini doğurur.
İtirazın Kapsamını Doğru Belirlemek
İtiraz dilekçesi hazırlanırken şu ayrımlar önem taşır:
- Borcun tamamına mı, yoksa yalnız belirli kalemlere mi itiraz edildiği
- Senede dayalı takipte imzanın da açıkça ve ayrıca reddedilip reddedilmediği
- Faiz oranına, işlemiş faize veya ferilerine yönelik itirazın ayrıca yazılması
- Yetki itirazının, esasa ilişkin itirazla birlikte ve doğru mercii gösterilerek ileri sürülmesi
- Zamanaşımı iddiasının hangi aşamada ve hangi usulle ileri sürüleceği
İmzaya itiraz açıkça yapılmazsa imza ikrar edilmiş sayılabilir; bu, sonradan telafisi güç bir sonuçtur. Kambiyo senetlerine özgü takipte ise itiraz süresi daha kısadır, itiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz.
İtirazdan Sonra Alacaklının Önündeki Yollar
Takip itirazla durduğunda alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir ya da genel mahkemede itirazın iptali davası açabilir. Bu iki yolun tabi olduğu süreler ve ispat imkânları farklıdır: itirazın kaldırılması dar yetkili ve belgeye bağlı bir incelemedir; iptal davasında ise her türlü delil tartışılabilir. Süresi kaçırılan yol nedeniyle alacak zayi olmasa da, takip dosyası düşer ve yeniden masraf doğar.
Mal Beyanında Bulunmamanın Sonuçları
Süresinde ve gerçeğe uygun mal beyanında bulunmamak, kanunda öngörülen tazyik yaptırımlarını gündeme getirir. Beyanın eksik ya da gerçeğe aykırı olması ayrı bir sorumluluk doğurabilir. Malvarlığında sonradan değişiklik olduğunda bunun bildirilmesi de yükümlülüğün parçasıdır. Bu nedenle beyan hazırlanırken banka hesapları, taşınmaz ve araç kayıtları, alacaklar ve şirket payları eksiksiz gözden geçirilmelidir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Takibin türü, dayanak belge ve tebligatın usulüne uygunluğu sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, tebligatı aldığınız gün dosyanıza özgü hukuki destek almanız önerilir.