Borçlu itirazını süresinde yaptığında takip durur; ancak dosya kapanmaz. Bundan sonrası tamamen alacaklının elindeki belgeye ve seçeceği yola bağlıdır. Borçlu bakımından savunmanın kurulması da bu seçime göre değişir, çünkü iki yol iki farklı mahkemede ve iki farklı inceleme rejiminde yürür.
Önce Ayrım: İtiraz mı, Şikayet mi?
İİK sisteminde borçlunun elinde birbirine benzeyen ama sonuçları farklı iki araç vardır. İtiraz, borcun kendisine, imzaya ya da yetkiye yöneliktir ve icra dairesine yapılır; süresinde yapıldığında takibi durdurur. Şikayet ise takip işleminin kanuna aykırı olmasına dayanır, icra mahkemesine yapılır ve kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Usulsüz tebligat, hesaplama hatası veya haczedilmezlik iddiası bu ikinci gruba girer.
Alacaklının İki Yolu, Borçlunun İki Savunması
- İtirazın kaldırılması: Alacaklı, kanunda sayılan nitelikteki belgelere dayanıyorsa icra mahkemesine başvurur. İnceleme belge üzerinden ve sınırlı biçimde yapılır; her türlü delil ileri sürülemez. Borçlunun savunması burada belgeye karşı belge üretmek üzerine kurulur.
- İtirazın iptali: Elinde bu nitelikte belge bulunmayan alacaklı, genel mahkemede dava açar. Burada yargılama tam kapsamlıdır; tanık dahil geniş bir delil tartışması yapılabilir. Borçlunun ödeme, takas, zamanaşımı gibi savunmalarını ayrıntısıyla ortaya koyabileceği aşama budur.
Bu ayrım aynı zamanda süre bakımından da önemlidir: itirazın iptali davası için kanunda öngörülen süre içinde hareket edilmezse alacaklı bu yolu kaybeder ve genel hükümlere göre alacak davası açmak zorunda kalır.
İmzaya İtiraz ve Gecikmiş İtiraz
Senede dayalı takiplerde imzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmalıdır; genel bir borca itiraz, imzanın kabul edildiği anlamına gelebilir. Ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilmemesi veya kusuru olmaksızın süreyi kaçırma hâllerinde ise gecikmiş itiraz yolu gündeme gelir ve bu talep icra mahkemesine yöneltilir.
Borçlunun Kendi Açacağı Dava
Borçlu, alacaklının hamlesini beklemek yerine borçlu olmadığının tespitini isteyebilir. Menfi tespit davası genel mahkemede görülür; borç ödendikten sonra ise istirdat davası gündeme gelir. Bu davalarda takibin durdurulmasına ilişkin taleplerin ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi gerekir.
İtiraz Sonrası Kontrol Sırası
- İtirazınızın kapsamını yazılı olarak teyit edin: borca mı, imzaya mı, yetkiye mi?
- Alacaklının dayandığı belgenin türünü tespit edin; bu, hangi mahkemeye gidileceğini gösterir.
- Ödeme, takas ve zamanaşımı savunmalarınızın belgelerini şimdiden ayrı klasörde toplayın.
- İcra inkar tazminatı riskini baştan hesaba katın.
- Haciz uygulanmışsa şikayet süresini itiraz sürecinden bağımsız olarak takip edin.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Takibin dayanağı ve belgelerin niteliği değiştikçe izlenecek yol ve savunma stratejisi de değişir; itirazın ardından gelen aşama için hukuki destek almak sonucu doğrudan etkileyebilir.